Laatste waarnemingenJANUARI 2023 - 1

 Donderdag 12 jan. 2023. Het wordt voor mij een zweefvliegenjaar. Het wordt een verrassing wat het nieuwe jaar ons gaat brengen. Het jaar 2023 begon goed met ruim 15 graden was het al voorjaarsachtig. De eerste 5 soorten zweefvliegen werden dan ook al gezien op de sneeuwbal en de wintermahonia.

Als alles volgens planning verloopt verschijnt er eind 2023 een Nederlandse  "RODE LIJST" zweefvliegen. Door o.a. stikstofdepositie worden een groot aantal van de 345 Nederlandse soorten zweefvliegen vrijwel niet meer waargenomen. In de periode 2008 - 2012 hebben we meer dan 150 soorten zweefvliegen op de foto gezet en die zijn allemaal terug te vinden op deze website. Wat is na 10 jaar stikstofdepositie daar nog in het veld van terug te vinden. 

Treffen we het nog om in Nederland zweefvliegensoorten die kandidaat zijn voor de Nederlandse "RODE LIJST" opnieuw voor de lens te krijgen? De meeste soorten zijn maar enkele malen gezien in de periode 2008 t/m 2012. Zoals o.a. het heidegitje, onderbroken-bandzweefvlieg, stomp elfje, donkergele bandzweefvlieg, dennensapzweefvlieg, juweelzweefvlieg, gevlekte molmzweefvlieg, geelbandkrieltje, kalkbollenzweefvlieg, vosrood gitje, roodpuntbladloper, ingesnoerde waterzweefvlieg, geelbuikplatbek, slanke platbek, kleine grijze bladloper, gele reus, groene didea, bolle fopwesp en saksische fopwesp? 

Zie aanzet tot de Toekomstige Nederlandse "RODE LIJST" zweefvliegen verschijning mogelijk eind 2023

Bij onze zuiderburen verscheen in 2021 een RODE LIJST ZWEEFVLIEGEN IN VLAANDEREN 2021 daar zijn er van de 309 soorten 44 % bedreigd. In totaal 22 soorten zijn na het jaar 2000 niet meer waargenomen en worden regionaal als uitgestorven beschouwd).

   
heidegitje vrouw op klein streepzaad natuurlijk utrecht 03102011heidegitje man op struikhei natuurlijk utrecht 01092011 1  
Heidegitje (Cheilosia longula) op kleine leeuwentand/struikheide, Utrechtse Heuvelrug, Austerlitz, 3 okt. en 1 sept. 2011.  
onderbroken bandzweefvlieg vrouw op meidoorn utrechtse heuvelrug 13052012 2onderbroken bandzweefvlieg vrouw op meidoorn utrechtse heuvelrug 13052012 1  
Onderbroken-bandzweefvlieg (Syrphus nitidifrons) op braam, Utrechtse Heuvelrug, Austerlitz, 13 mei 2012.   
lichtklauwzandgitje vrouw op vogelkers utrechtse heuvelrug 14042012  
Lichtklauwzandgitje (Cheilosia urbana) op vogelkers, Utrechtse Heuvelrug, Soest, 14 april 2012.  
stompelfjeoppaardenbloem1000perlenbachtal25052019  
Stomp elfje (Meliscaeva cinctella) op paardenbloem, Perlenbachtal, Duitsland, 25 mei 2019.  
donkergelebandzweefvliegoppaardenbloem1000perlenbachtal25052019  
Donkergele bandzweefvlieg (Megasyrphus erraticus) op paardenbloem, Perlenbachtal, Duitsland, 25 mei 2019.  
dennensapzweefvliegoppaardenbloem1000perlenbachtal25052019  
Dennensapzweefvlieg (Brachyopa testacea) op paardenbloem, Perlenbachtal, Duitsland, 25 mei 2019.  
juweelzweefvliegman1000vaals19052018  
Juweelzweefvlieg (Caliprobola speciosa), Vaals, 19 mei 2018.  
gevlektemolmzweefvlieg1000vaals19052018  
Gevlekte molmzweefvlieg (Brachypalpus laphriformis), Vaals, 19 mei 2018.  
geelbandkrieltje1000arnhem17092018  
Geelbandkrieltje (Paragus quadrifasciatus) Arnhem, 17 sept. 2018.  
 kalkbollenzweefvliegmanzuidlimburg06062015 1kalkbollenzweefvliegvrouwzuidlimburg06062015  
 Kalkbollenzweefvlieg (Eumerus tricolor),  Zuid-Limburg, 6 juni 2015.  
vosroodgitjemanopwilgzouweboezem21032015 2vosroodgitjemanopwilgzouweboezem21032015 1  
Vosrood gitje op wilg, Zouweboezem, 21 maart 2015.  
roodpuntbladloper vrouw op kleine leeuwentand natuurlijk utrecht 15092011 1roodpuntbladloper man op scherpe boterbloem utrechtse heuvelrug 02062012 1  
Roodpuntbladloper (Chalcosyrphus piger) op kleine leeuwentand, Utrechtse Heuvelrug, 15 sept. 20211 en 2 juni 2012.  
ingesnoerde waterzweefvlieg vrouw op paardenbloem zouweboezemgebied 06052012ingesnoerde waterzweefvlieg man westbroekse zodden 18052009  
Ingesnoerde waterzweefvlieg (Anasimyia contracta), Zouweboezem en Westbroekse Zodden, , 06 mei 2012 en 18 mei 2009.  
 geelbuikplatbekvrouw1000viaansebos23072017  
Geelbuikplatbek (Pipiza festiva), Lingebos/Viaanse Bos, 23 juli 2017.  
korte platbek op kruipende boterbloem vaals 17052014 2korte platbek op kruipende boterbloem vaals 17052014 1  

Korte platbek (Pipiza quadrimaculata), Zuid-Limburg, 17 mei 2014.

 
slanke platbek vrouw op kruipende boterbloem weerribben 12052012 2slanke platbek vrouw op kruipende boterbloem vechtplassengebied 23052009  
Slanke platbek (Pipiza luteitarsus), Weerribben/Vechtplassengebied, 12 mei 2012/23 mei 2009.  
kleine rode bladloper naturlijk brabant 3 juni 2009kleine grijze bladloper man natuurlijk brabant 14062012  
Kleine grijze bladloper, De Brand, Udenhout, 3 juni 2009 en 14 juni 2012.  
gelereusopbraam1000vaals19052018  
Gele reus (Volucella inflata) op braam, Vaals, 19 mei 2018.  
groene didea vrouw op struikhei natuurlijk utrecht 03092012groene didea vrouw op klein streepzaad natuurlijk utrecht 15092011  
Groene didea (Didea alneti) op struikheide en kleine leeuwentand, Utrechtse Heuvelrug, Austerlitz, 3 sept. 2012 en 15 sept. 2011.  
bollefopwespman1000perlenbachttal25052019  
Bolle fopwesp (Chrysotoxum arcuatum) Perlenbachtal, Duitsland, 25 mei 2019.  
saksischefopwespvrouw1000soesterberg11072020  

Saksische fopwesp (Chrysotoxum verralli) Vliegveld Soesterberg, 11 juli 2020.

 

In okt. 2022 verscheen de Europese "RODE LIJST" zweefvliegen. Op deze "RODE LIJST" staan er 33 van de ongeveer 350 Nederlandse soorten. Van de 890 soorten zweefvliegen in Europa worden er 314 met uitsterven bedreigd.

Zie de 33 Nederlandse soorten op Europese "RODE LIJST" zweefvliegen

en de EUROPESE "RODE LIJST" ZWEEFVLIEGEN

Van deze 33 soorten hebben we er enkele in de afgelopen jaren op de foto gezet.

Recent de grote sapzweefvlieg in 2019 in Duitsland, de heidefopwesp in 2016 op de Hoge Veluwe  en de Kalkknikspriet in 2015 in Zuid-Limburg. Daarna moeten we jaren terug in 2012 de bosknikspriet in de Drunense Duinen, het groen doflijfje in 2009 in het Vechtplassengebied, het Klompvoetje  en de meest zeldzame op de Europese "RODE LIJST" de Donkere glanszweefvlieg in 2008 in Oostvoorns Duin.

grotesapzweefvlieg1000perlenbachtal2505219  
Grote sapzweefvlieg (Brachyopa vittata), Perlenbachtal, Duitsland, 25 mei 2019.  
 heidefopwespvrouw1000hogeveluwe17092016  
 Heidefopwesp (Chrysotoxum octomaculatum), Hoge Veluwe, 17 sept. 2016.  
kalkkniksprietzuidlimburg06062015  
Kalkknikspriet (Microdon devius), Zuid-Limburg, 06 juni 2015.  
bosknikspriet natuurlijk brabant 25052012 5  
Bosknikspriet (Microdon analis), Drunense Duinen, 25 mei 2012.  
 groen doflijfje man op dauwbraam vechtplassengebied 01062009 3groen doflijfje man op dauwbraam vechtplassengebied 01062009 1  
Groen doflijfje (man) op dauwbraam, Vechtplassengebied, 01 juni 2009.  
klompvoetje man op kruipende boterbloem zouweboezemgebied 01062012 2klompvoetje man op egelboterbloem weerribben 16052009  
Klompvoetje (Pyrophaena granditarsa) op kruipende boterbloem, Zouweboezem, 1 juni 2012 en op egelboterbloem, Weerribben, 16 mei 2009.  
 donkere glanszweefvlieg man voornes duin 04052008  
Donkere glanszweefvlieg (Callicera fagesii) , Voornes Duin, 04 mei 2008. Opeens zat ze op de vroege ochtend bij de eerste warme zonnestralen voor mijn neus op de esdoornbladeren.    

Ook de volgende soorten zijn er om naar uit te kijken zoals de zuidelijk bandzweefvlieg en de zuidelijke halvemaanzweefvlieg. Nu staat nog hoog op mijn verlanglijstje de zuidelijke citroenzweefvlieg. Maar dat is wel een probleem er is maar één fotowaarneming in de wijde omgeving (Soest, 16 aug. 2022). De  overige waarneming zijn vnl. in Noord-Nederland in Friesland, Groningen en Drenthe.

 
zuidelijke bandzweefvlieg man op zevenblad drunense duinen 25052011 1zuidelijke bandzweefvlieg man op zevenblad drunense duinen 25052011 3  
Zuidelijke bandzweefvlieg, De Brand, Udenhout, 25 mei 2011.  
zuidelijke halvemaanzweefvlieg vrouw utrechtse heuvelrug 06062009 1 1zuidelijke halvemaanzweefvlieg vrouw utrechtse heuvelrug 06062009 1 2  
Zuidelijke halvemaanzweefvlieg, Heidestein, Zeist 6 juni 2009  
withaarmelkzweefvlieg vrouw op echte valeriaan zouweboezemgebied 27052009 1 3withaarmelkzweefvlieg vrouw op echte valeriaan zouweboezemgebied 27052009 1 1  
Withaarmelkzweefvlieg op Valeriaan, Molenkade Achthoven, 27 mei 2009.  

streepcitroenzweefvliegvrouwopmadeliefjebrabantsebiesbosch01052021 2 

 
Streepcitroenzweefvlieg op madeliefje, Brabantse Biesbosch, 1 mei 2022.  

De jaarwisseling 2022/2023 verliep kwa temperatuur met 15.9 graden op Oudejaarsdag en 15.6 graden op Nieuwjaarsdag lenteachtig. In beide maanden werd er een maandrecord gebroken. Die stonden op resp. 15.3 graden (jan. 1977/2015) en 15.1 graden (jan. 1993). Zeg maar een hittegolf in de wintermaanden Maar helaas op beide dagen veel wind en weinig zon. Vorig jaar op 1 jan. 2022 was met met maar 13.2 graden helemaal anders toen vlogen er met weinig wind en veel zon overal citroenvlinders rond in Tilburg.

De winters in de 21e eeuw verlopen voornamelijk zacht want ze hebben een gemiddelde van 20-25 dagen met temperaturen vanaf 10.0 graden. Met een uitschieter van 39 dagen vanaf 10.0 graden in de winter 2015/2016 (december, januari en februari). Het record is 42 dagen vanaf 10.0 graden, winter 2006/2007.

Dat zweefvliegen in volwassen stadium (o.a. blinde bij, onvoorspelbare bijvlieg, kustvlekoog, variabel elfje, snorzweefvlieg en bosbandzweefvlieg overwinteren is verleden tijd. Toen ze nog overwinterden mocht je blij zijn dat je begin maart de eerste zweefvlieg zag.

Sinds de winter 2007/2008 kijken we dan ook naar de zweefvliegen in de wintermaanden die foerageren op de bloeiende klimop, wintermahonia, sneeuwbes en vleesbes en dat speciaal rond de kerstdagen. Zie op deze website o.a. de pagina KERSTZWEEFVLIEGEN IN DE 21e EEUW

Maar we kregen sindsdien de smaak te pakken van zweefvliegen kijken in de wintermaanden (december, januari en februari) en dat resulteerde in onderstaande tabel met een overzicht van de winterzweefvliegen aangevuld met waarnemingen van derden op waarneming.nl. Van de 24 soorten zijn er 12 soorten alleen door derden waargenomen (foto's) in de afgelopen winters. Die 12 soorten zijn soorten die in december/januari nog blijven doorvliegen; gewone driehoekszweefvlieg, citroenpendelvlieg, stomp elfje, terrrasjeskommazweefvlieg en platte zweefvlieg) en soorten die door het zachte winterse weer eind februari al uit de larve kruipen; grote narcisvlieg, doodskopzweefvlieg, gewone pendelvlieg en grote langlijf en een soort die overwinterd maar voornamelijk in de kuststreek te vinden is (kustvlekoog).

Maar er zijn veel meer waarnemers verspreid over Nederland die naar dagvlinder kijken. Op waarneming.nl komen we vanaf dec. 1999 de volgende 20 soorten dagvlinders tegen die in de wintermaanden december/januari op foto werden gezet: naast de voor de hand liggende dagvlinders in winterslaap; kleine vos, grote vos, dagpauwoog, gehakkelde aurelia en citroenvlinder en de in winterrust overwinterende atalanta en distelvlinder ook nog soorten die in december en soms nog in januari doorvliegen; kleine parelmoervlinder, heivlinder, landkaartje, boomblauwtje, Icarusblauwtje, bruin blauwtje, pimpernelblauwtje, klaverblauwtje, bont zandoogje, bruin zandoogje, oranje zandoogje, hooibeestje en klein koolwitje  

 
 

 

Winterzweefvliegen, vanaf dec. 2007.

December

Januari

Februari

1

Blinde bij

In 5 winters

In 5 winters + 1 jan. '23

In 4 winters

2

Bessenbandzweefvlieg

2011

5 jan. '23 (1e ooit in jan.)

 

3

Bosbandzweefvlieg

 

2012/2015/11 jan. 23

 

4

Citroenpendelvlieg

 

X*

 

5

Doodskopzweefvlieg

   

X*

6

Gele halvemaanzweefvlieg

 

2 jan. 2015

27 febr. 2019

7

Gewone driehoekszweefvlieg

X*

   

8

Gewone pendelvlieg

08 dec. 2015

 

X*

9

Gewoon schaduwplatvoetje

 

X*

 

10

Grote kommazweefvlieg

23-12-2014

X*

X*

11

Grote langlijf

   

X*

12

Grote narcisvlieg

 

X*

X*

13

Kegelbijvlieg

In 5 winters

2012/2014/2016

X*

14

Kleine bandzweefvlieg

13 dec. 2009

 

12022008

15

Kustvlekoog

X*

X*

X*

16

Micaplatvoetje

11122007

   

17

Onvoorspelbare bijvlieg

2011/2015

2012/2016

 

18

Platte zweefvlieg

 

X*

 

19

Slanke driehoekszweefvlieg

2012/2014

 

X*

20

Stomp elfje

 

X*

 

21

Terrasjeskommazweefvlieg

 

X*

X*

22

Snorzweefvlieg

In 3 winters

In 5 winters + 5 jan. '23

2012/2015/2020

23

Stadsreus

 

X*

 

24

Variabel elfje

In 5 winters

In 4 winters +  1 jan. '23

2015/2020

25

Wilgengitje

   

24 febr. 2014

         
         
 

Met X* zijn maandwaarneming door derden

     
 
Vanaf 1 t/m 11 jan. zagen we in Meerkerk op de bloeiende struiken; wintermahonia, sneeuwbal en vleesbes van de zweefvliegen de blinde bij, variabel elfje, snorzweefvlieg, bessenbandzweefvlieg en de bosbandzweefvlieg. Dit lukte mij ooit eerder in jan. 2012 trof ik 6 soorten waarvan nu 2 soorten nog niet gezien zijn; kegelbijvlieg en onvoorspelbare bijvlieg. Op 2 jan. 2015 konden we een gele halvemaanzweefvlieg op foto zetten.   
Maar wat wil je! Met een gemiddelde temperatuur van 9,3 graden tegen 3,8 normaal verlopen de eerste tien dagen van januari 2023 recordwarm. Het vorige record dateert uit 2007. In dat jaar was het tijdens de eerste decade gemiddeld 8,8 graden. De top-3 wordt gecomplementeerd met het jaar 2014 met 8,5 graden.  
blindebijvrouwopsneeuwbalmeerkerk08012023  
Blinde bij (vrouw) op sneeuwbal, Meerkerk, 8 jan. 2023.   
variabelelfjevrouwopsneeuwbalmeerkerk06012023  
Variabel elfje (vrouw) op sneeuwbal, Meerkerk, 6 jan. 2023.  
snorzweefvliegvrouwopwintermahoniameerkerk05012023  
snorzweefvliegvrouwopwintermahoniameerkerk11012023  
Snorzweefvlieg (vrouw) op wintermahonia, Meerkerk,  5 en 11 jan. 2023.  
bessenbandzweefvliegmanopsneeuwbalmeerkerk05012023 1  
bessenbandzweefvliegmanopsneeuwbalmeerkerk05012023 2  
Bessenbandzweefvlieg (man) op sneeuwbal, Meerkerk, 5 jan. 2023.  
bosbandzweefvliegvrouwopsneeuwbalmeerkerk11012023 1  
bosbandzweefvliegvrouwopsneeuwbalmeerkerk11012023 2  
bosbandzweefvliegvrouwopwintermahoniameerkerk11012023 1  
bosbandzweefvliegvrouwopwintermahoniameerkerk11012023 2  
Bosbandzweefvlieg (vrouw) op sneeuwbal en wintermahonia, Meerkerk, 11 jan. 2023.  
De teller staat nu voor jan. 2023 op 5 soorten zweefvliegen waaronder voor het eerst ooit in de maand jan. de bessenbandzweefvlieg. Vanaf 2008 is het maar eenmaal gelukt om 6 soorten zweefvliegen te scoren en dat was in jan., 2012 toen zetten we in Meerkerk 6 soorten zweefvliegen op de foto op sneeuwbal en de wintermahonia. We missen nu 11 jaar later in jan. 2023 de toen geziene soorten de kegelbijvlieg en de onvoorspelbare bijvlieg. Zie op mijn website de pagina van jan 2012  
kegelbijvliegvrouw1000opwintermahoniameerkerk31122015  
 Archieffoto: Kegelbijvlieg (vrouw) op wintermahonia, Meerkerk, 31 dec. 2015. Zie de verschillen tussen kegelbijvlieg en blinde bij: kegelbijvlieg; gele voorpoot.  
blindebijvrouwopsneeuwbalmeerkerk08012023  
Blinde bij (vrouw) op sneeuwbal, Meerkerk, 8 jan. 2023. Zie de verschillen: Blinde bij; zwarte voorpoot.  
onvoorspelbarebijvliegvrouwopmahoniameerkerk08042021  
Archieffoto: onvoorspelbare bijvlieg (vrouw) op wintermahonia, Meerkerk, 8 april 2021. Zie de verschillen: onvoorspelbare bijvlieg; zwarte voorpoot en heldere vleugels met een lang pterostigma op de rand van de vleugel.  
gelehalvemaanzweefvliegvrouw1000opwintermahoniameerkerk27022019  
Tweemaal konden we in de wintermaanden (2 jan. 2015 en op 27 febr. 2019) een gele halvemaanzweefvlieg op foto zetten. Archieffoto: gele halvemaanzweefvlieg (vrouw) op wintermahonia, Meerkerk, 27 febr. 2019.  
gewonependelvliegvrouw1000opsneeuwbalmeerkerk08122015  
En maar eenmaal de gewone pendelvlieg (vrouw) op sneeuwbal, Meerkerk, 8 dec. 2015.  

 Vervolg: DECEMBER 2022