NOVEMBER 2026 - 3
Drie soorten ridderwantsen (genus Arocatus) in het Zouweboezemgebied.
Zaterdag 14 november 2026. Tot onze verrassing vonden we in enkele maanden drie soorten ridderwantsen in het Zouweboezemgebied: de op elkaar gelijkende soorten -elzenridderwants en plataanridderwants- maar de waardplant is doorslaggevend; de elzenridderwants in grote aantallen op zwarte els en de plataanridderwants, in het zomerhalfjaar hoog in de boomkruin en in het winterhalfjaar onder de schors van platanen. De iepenridderwants hebben we met één exemplaar uit de klimop geklopt (leeft fytofaag op loofbomen onder andere eik, els en iep).
![]() |
|
| Elzenridderwants (Arocatus roeselii) in aantal geklopt uit de zwarte els, Zouweboezemgebied, 10 sept. 2026. Wants nr. 16 en de 43e nieuwe wantsensoort in het Zouweboezemgebied in 2026. |
![]() |
|
![]() |
|
| Plataanridderwants, man en vrouw (Arocatus longiceps) met enkele exemplaren onder de schors van de plataan, Zouweboezemgebied, 13/14 nov. 2026. Wants nr. 119 en de 57e nieuwe wantsensoort in het Zouweboezemgebied in 2026. |
![]() |
|
| Iepenridderwants (Arocatus melanocephalus) een exemplaar geklopt uit de klimop, leeft fytofaag op loofbomen onder andere eik, els en iep, Zouweboezemgebied, 7 okt. 2026. Wants nr. 108 en de 49e nieuwe wantsensoort in het Zouweboezemgebied in 2026. |
Geen prachtridderwants maar honderden vuurwantsen en tienduizenden lindenspitskoppen.
Zaterdag 14 november 2026. Gisteren werd op de stam van een lindeboom in het Brabantse landschap een prachtridderwants (Lygaeus equestris) tussen talloze lindenspitskoppen (Oxycarenus lavaterae) gezien. Vandaag zocht ik mijn geluk op de lindebomen in Vianen. Op ongeveer 40 bomen zaten tienduizenden lindenspitskoppen, maar we zagen alleen honderden vuurwantsen (Pyrrhocoris apterus).
![]() |
|
| Lindenspitskoppen op een lindeboom, Vianen, 14 nov. 2026. |
![]() |
|
![]() |
|
![]() |
|
![]() |
|
| Vuurwantsen en lindenspitskoppen op lindebomen, Vianen, 14 nov. 2026. |
Een dunsnavelnotenkraker in een perenboom in het Alblasserbos, Oud-Alblas.
Vanaf vrijdagmiddag 6 nov. t/m 10 november werd er een notenkraker ontdekt foeragerend op de peren in de hoogstamboomgaard in het Alblasserbos, Oud-Alblas.
Landelijk werd de notenkraker op 1 oktober 2026 in 2 uurhokken gezien, op 10 oktober in 10, op 15 oktober in 22, op 20 oktober in 37, op 25 oktober in 18, op 1 november in 27, op 10 november in 10 en op 12 november 2026 nog in 8 uurhokken gezien.
Tijdens de invasie van 1968-1969 werden op verschillende plaatsen in de Alblasserwaard en Vijfheerenlanden notenkrakers gezien. Zie de tabellen met waarnemingen.
Tijdens de invasie van 1968-1969 verbleef een notenkraker maandenlang in een blauwe ceder aan de Prinses Marijkeweg in Meerkerk.
![]() |
|
![]() |
|
![]() |
|
![]() |
|
![]() |
|
![]() |
|
![]() |
|
| Dunsnavelnotenkraker, Wageningen, 12 dec. 2018. |
Notenkraker in de Alblasserwaard.
|
1954/1955 |
1 |
Schelluinen |
|
4 okt. 1955 |
1 |
Sliedrecht |
|
9 aug. 1968 |
1 adult, vondst (dood) |
Merwedekanaal - Gorkum-Meerkerk |
|
14 t/m 16 aug. 1968 |
1 |
Lek - Langerak |
|
23 aug. 1968 |
1 |
Arkel - Polder Arkel |
|
1 sept. t/m 4 okt. 1968 |
1 |
Alblasserwaard - Achterwaterschap |
|
5 sept. t/m 5 okt. 1968 |
3 |
A15 - Gorinchem |
|
8 t/m 11 sept. 1968 |
4 |
Groot-Ammers - Ammersekade |
|
20 sept. 1968 |
1 |
A15 - Alblasserdam (Zuid-Holland) |
|
5 nov. 1979 |
3 ex. |
Eendenkooi polder Oud-Alblas |
|
12 nov. 1983 |
1 |
Begraafplaats Alblasserdam |
|
28 sept. 1991 |
1 |
Alblasserbos - Kraaienbos en -plas |
|
6 t/m 11 nov. 2026 |
1 adult, foeragerend op peer |
Alblasserbos, Oud-Alblas |
Notenkraker in de Vijfheerenlanden.
|
8 t/m 10 aug. 1968 |
1 |
A2 - Vianen |
|
24 t/m 26 aug. 1968 |
1 |
Schoonrewoerdse Wiel |
|
1 sept. 1968 |
1 |
Vianen |
|
26 sept.1968 |
1 adult, vondst (dood) |
Hei- en Boeicop |
|
1 okt. 1968 |
1 |
Leerdam |
|
31 okt. t/m 10 nov. 1968 |
1 |
Lexmond - Polder Lakerveld |
|
1968-1969 |
1 adult, in blauwe ceder |
Prinses Marijkeweg, Meerkerk |
|
29 okt. 1977 |
1 |
Leerdam |
![]() |
|
![]() |
|
![]() |
|
| Dunsnavelnotenkraker, Wageningen, 26 nov. 2018. |
Woensdag 11 nov. 2026. Voor het eerst dit najaar overal onder de 10 graden.
In het hele land bleef de temperatuur woensdag onder de 10 graden. De laatste keer dat de maximumtemperatuur overal niet boven 10 graden uitkwam was op 26 maart. Daarmee is sprake van een reeks van 229 dagen. In Hoek van Holland was het met 7,7 graden het warmst en in Vlissingen was het 7,5 graden. In Lauwersoog werd het niet warmer dan 3,6 graden en in De Bilt was het 5,3 graden. Daarmee bleef de temperatuur overal in het land onder de 10 graden.
![]() |
|
| Maximumtemperatuur in Nederland, 11 november 2026. |
![]() |
|
| Herfstkleuren Slot Herlaar, Tienhoven aan de Lek, 12 okt. 2026. |
Een reeks van 229 dagen achtereen geen maximumtemperatuur beneden 10 graden is zeker geen record en goed voor een veertiende plaats. Het record is maar liefst 263 dagen met ergens in het land wel 10 graden of meer. Dat was van 2 maart 2014 tot en met 19 november 2014.
Van 1 maart 2017 tot en met 7 november 2017 was het 252 dagen achtereen 10 graden of meer en van 25 maart tot en met 29 november 2009 was de reeks 250 dagen. Vorig jaar bleef de temperatuur van 16 maart tot en met 16 maart 2025 in totaal 246 dagen boven 10 graden en dat was toen een vijfde plaats.
In De Bilt was de reeks al eerder voorbij
Op 5 november bleef de temperatuur in De Bilt voor het eerst dit najaar onder de 10 graden en kwam er een eind aan een periode van 223 milde dagen achtereen. Voor De Bilt was dit een gedeelde 4e plaats sinds 1901. Dat de temperatuur woensdag overal onder de 10 graden bleef wil niet zeggen dat we weer heel lang moeten wachten op de volgende dag dat het overal in het land weer 10 graden en meer is. Tijdens de wintermaanden komt de temperatuur vaak genoeg boven de 10 graden uit, maar een lange reeks zit er in deze tijd van het jaar niet meer in.
![]() |
|
| Herfstkleuren Slot Herlaar, Tienhoven aan de Lek, 12 okt. 2026. |
![]() |
|
![]() |
|
![]() |
|
![]() |
|
| Noorse esdoorn (Acer platanoides) in herfstkleuren, Meerkerk, 14 nov. 2026. |
Provincie Utrecht legt Ontwerp- beheerplannen vijf Natura 2000-gebieden ter inzage
Woensdag 11 nov. 2026 - De provincie Utrecht legt vanaf 2 december 2026 de Ontwerp-beheerplannen voor vijf Natura 2000-gebieden ter inzage. Het gaat om de gebieden Binnenveld, Botshol, Kolland & Over Langbroek, Uiterwaarden Lek en Zouweboezem.
In de plannen staat welke maatregelen in de periode 2027-2033 nodig zijn om kwetsbare natuur te beschermen, te herstellen en te versterken.
Gedeputeerde Staten van de provincie Utrecht hebben vijf Ontwerp-beheerplannen op 3 november 2026 vastgesteld. Van deze vijf Natura 2000-gebieden is provincie Utrecht voortouwnemer. De Ontwerp-beheerplannen zijn opgesteld in samenwerking met terreinbeheerders, gemeenten, waterschappen en natuurorganisaties. Ook is er in de gebieden gesproken met ondernemers, bewoners en andere belanghebbenden.
Bescherming van unieke natuurgebieden
De provincie Utrecht heeft tien Natura 2000-gebieden. Dit zijn beschermde natuurgebieden met bijzondere planten, dieren en leefgebieden die belangrijk zijn voor de biodiversiteit in Nederland en Europa. Van zeldzame blauwgraslanden in het Binnenveld tot de moerasnatuur van de Zouweboezem: het zijn unieke natuurgebieden met een bijzondere waarde voor de natuur in onze provincie. Voor elk Natura 2000-gebied heeft het Rijk vastgelegd welke natuur beschermd, behouden en/of verbeterd moet worden. De provincies zijn verantwoordelijk voor deze gebieden en werken hiervoor samen met onder andere terrein beherende organisaties, waterschappen en (particuliere) grondeigenaren.
Looptijd van 6 jaar
Het Natura 2000-beheerplan is een verplicht programma onder de Omgevingswet dat iedere zes jaar wordt geactualiseerd. In een beheerplan staat hoe het met de natuur gaat en welke maatregelen nodig zijn om de natuur en de soorten te beschermen die in het gebied voorkomen en onder welke voorwaarden activiteiten in en rond de gebieden mogelijk zijn. Het gaat dan bijvoorbeeld om de mogelijkheid om te wonen, werken en recreëren in of rondom de gebieden. De opgaven uit de Natura 2000-gebieden zijn een belangrijke invulling om de doelen van het Utrechts Programma Landelijk Gebied (UPLG) te halen. De beheerplannen richten zich, net als het UPLG, primair op natuurherstel en -verbetering. Daarmee dragen de maatregelen niet alleen bij aan natuurherstel en het op gang brengen van de vergunningverlening, maar ook aan een toekomstbestendig landelijk gebied waarin integraal wordt gewerkt aan natuur, water, klimaat en landbouw.
Meer nodig voor herstel kwetsbare natuur
Bij het opstellen van de nieuwe Ontwerp-beheerplannen is gebruik gemaakt van een evaluatie van de afgelopen beheerplanperiode. Daarbij zijn ook de Natuurdoelanalyses uit 2023, de adviezen van de Ecologische Autoriteit en actuele wetenschappelijke inzichten betrokken. Ook zijn de meest actuele monitoringsgegevens uit de gebieden meegenomen in deze nieuwe beheerplannen, evenals nieuwe landelijke inzichten over het gebruik van pesticiden en relevante juridische ontwikkelingen.
Versterken van leefgebieden
Uit de evaluaties blijkt dat de eerdere maatregelen hebben bijgedragen aan het behoud en herstel van natuur. Maar er zijn meer inspanningen nodig om de wettelijke natuurdoelen op termijn te halen. Daarom staan in de vernieuwde beheerplannen aanvullende maatregelen voor de periode 2027 tot en met 2033. Deze maatregelen richten zich bijvoorbeeld op een beter beheer in de gebieden, het verbeteren van de waterhuishouding, het versterken van leefgebieden voor planten en dieren en het beperken van negatieve effecten van stikstof. Zo worden op sommige plekken maatregelen genomen om water langer vast te houden en verdroging tegen te gaan.
Ook maatregelen rondom gebieden nodig
De evaluaties bevestigen opnieuw dat de doelen voor Natura 2000-gebieden meestal niet haalbaar zijn met alleen maatregelen binnen de gebieden: wat rondom het gebied gebeurt, heeft vaak ook grote invloed op het functioneren binnen de gebieden. We noemen dat ook wel externe drukfactoren. Daarom zijn ook buiten de begrenzing van de Natura 2000-gebieden, in de zogenoemde overgangsgebieden, maatregelen nodig. Denk daarbij aan het verbeteren van het hydrologisch systeem en het verlagen van stikstofemissies.
Samen werken aan sterke natuur
Gedeputeerde Natuur en Landbouw Gijs de Kruif noemt de Ontwerp-beheerplannen een belangrijke stap voor de toekomst van de Utrechtse natuur. "In Natura 2000-gebieden vind je bijzondere natuur die we moeten en willen koesteren. De afgelopen jaren is al hard gewerkt aan natuurherstel, maar we zien dat er meer inspanningen nodig zijn om de natuur sterker en veerkrachtiger te maken. Met deze Ontwerp-beheerplannen zetten we samen met onze partners in het gebied een volgende stap. Zo werken we aan sterke natuur en aan een toekomstbestendig landelijk gebied. Dat is niet alleen belangrijk voor ons, maar ook voor alle generaties na ons."
Natura 2000-gebied Uiterwaarden Lek met bijzondere stroomdalgraslanden (Bron: Beeldbank van de leefomgeving)
Ter inzage en informatiebijeenkomsten
Voorafgaand aan de terinzagelegging organiseert de provincie in alle vijf gebieden inloopbijeenkomsten voor belangstellenden. Tijdens deze bijeenkomsten kunnen geïnteresseerden zich laten informeren en vragen stellen. De Ontwerp-beheerplannen liggen van 2 december 2026 tot en met 12 januari 2027 ter inzage. In deze periode kan iedereen een zienswijze indienen. De ontvangen zienswijzen worden gebundeld in een nota van beantwoording en kunnen aanleiding geven om de plannen aan te passen. De definitieve beheerplannen worden naar verwachting in maart 2027 door Gedeputeerde Staten vastgesteld.
Meer informatie
- Kijk voor meer informatie over de Natura 2000-gebieden, inclusief de data en locaties van de inloopbijeenkomsten, op de website van de provincie Utrecht.
- Meer informatie over de Ontwerp-beheerplannen en het indienen van een zienswijze staat binnenkort op de pagina over ter inzageleggingen.
Tekst: Provincie Utrecht
Zouweboezem
![]() |
|
![]() |
|
![]() |
|
![]() |
|
![]() |
|
![]() |
|
![]() |
|
![]() |
|
| Purperreiger, roerdomp, blauwborst, grote karekiet, baardman, woudaap en zwarte stern en witvleugelstern, Zouweboezemgebied |
Net ten zuiden van de Lek, in de gemeente Vijfheerenlanden, ligt de Zouweboezem. Dit waterrijke moerasgebied bestaat uit drie delen: de Zouwe, de Hoge Boezem en Polder Achthoven. Langs het water in de Zouwe liggen rietlanden, grienden en bosjes. De Hoge Boezem bestaat uit pioniermoeras en oudhollands polderlandschap. In Polder Achthoven liggen graslanden, sloten, een eendenkooi en enkele percelen zeldzaam blauwgrasland. Het grootste deel van het gebied wordt beheerd door Het Zuid-Hollands Landschap.
De naam Zouweboezem heeft haar oorsprong in de 14e eeuw. Destijds werd het veenstroompje de Oude Zederik uitgegraven tot een kanaal en een boezem aangelegd om overtollig water uit omliggende polders af te voeren naar de Lek. Door de eeuwen heen is het een zeer waardevol natuurgebied geworden. In 1992 is de Zouweboezem aangewezen als beschermd Natura 2000-gebied voor moeras- en watervogels. In 2013 kwamen daar bijzondere natuurtypen, planten en dieren bij. Als provincie hebben we de taak deze kwetsbare natuur te behouden en zo nodig te herstellen.
Zouweboezem op de kaartexterne link
Wat maakt de Zouweboezem zo bijzonder?
De Zouweboezem is een van de belangrijkste broedgebieden van de purperreiger in Nederland. Van oudsher broeden ze in net geoogste grienden en in meerjarig rietland. In de Zouweboezem nu alleen nog in bomen, omdat het rietland niet langer geschikt is als broedlocatie. Ook de zwarte stern broedt hier, op vlotjes in het water. In de sloten leven bijzondere vissen, zoals de bittervoorn en de grote en kleine modderkruiper. In de poelen komt de kamsalamander voor.
Doelen voor het gebied
Voor elk Natura 2000-gebied heeft het Rijk vastgelegd welke natuur beschermd, behouden en/of verbeterd moet worden. In de Zouweboezem gaat het om:
- Natuurtypen: meren met krabbenscheer en fonteinkruiden, blauwgrasland, vochtige alluviale bossen en ruigten en zomen.
- Vissen en andere waterdieren: bittervoorn, grote modderkruiper, kleine modderkruiper en de platte schijfhoren.
- Amfibieën: kamsalamander.
- Vogels: purperreiger (ten minste 150 broedparen), zwarte stern (ten minste 40 broedparen), porseleinhoen (ten minste 5 broedparen) en krakeend (als winterrustgebied).
Het blauwgrasland en het leefgebied van de zwarte stern en het porseleinhoen moet toenemen. De andere natuurwaarden moeten minstens behouden blijven. Daarnaast moet het rietmoeras weer een geschikte broedlocatie worden voor onder andere de purperreiger.
Wat is er aan de hand?
Er zijn positieve ontwikkelingen in de Zouweboezem: de zwarte stern doet het goed, het blauwgrasland breidt zich uit en het porseleinhoen is recent weer gehoord in de Hoge Boezem. Ondanks de beschermde status en de maatregelen die al genomen zijn, staat de natuur in de Zouweboezem nog steeds onder druk. Door een onnatuurlijk peilverloop en achterstallig onderhoud is het rietmoeras verdroogt en verruigd geraakt. Hierdoor broeden purperreigers alleen nog in een klein, kwetsbaar bosje.
Het achterstallige onderhoud is inmiddels nagenoeg hersteld, maar ook optimalisering van het peilbeheer zal nodig zijn om het rietmoeras weer geschikt te maken. Volgens de Ecologische Autoriteit, die de evaluatie ook beoordeelde, hebben verbetering van het waterpeil en de waterkwaliteit de hoogste prioriteit. Daarnaast zorgen Amerikaanse rivierkreeften, stikstof, ganzen en recreatie voor problemen. Hierdoor hebben verschillende planten en dieren het moeilijk, zoals de kamsalamander. Er zijn dus extra maatregelen nodig.
Wat moet er gebeuren?
Samenwerken aan behoud en herstel
Om de natuur in de Zouweboezem te behouden en te versterken, namen we de afgelopen jaren verschillende herstelmaatregelen. Deze maatregelen staan in een beheerplan, dat iedere zes jaar wordt vernieuwd. Voor de uitvoering werken we samen met verschillende partijen. Het Zuid-Hollands Landschap beheert het grootste deel van het gebied. De afgelopen jaren is onder meer extra gemaaid en gebaggerd, is het dichtgroeien van het moeras tegengegaan en zijn ganzen intensief beheerd. Dat is belangrijk om de afwisseling tussen open water, riet, grasland en bos te behouden.
Vanwege de actualisatie van het beheerplan voor de Zouweboezem heeft provincie Utrecht de afgelopen maanden onderzocht wat nodig is om de natuur verder te herstellen. Dit deden we samen met betrokkenen uit het gebied in een projectgroep en een adviesgroep. Samen evalueerden we het lopende beheerplan en de benoemden de benodigde maatregelen voor het gebied.
In de projectgroep zitten gemeente Vijfheerenlanden, Het Zuid-Hollands Landschap, Waterschap Rivierenland, Agrarisch Collectief Alblasserwaard-Vijfheerenlanden, Rijkswaterstaat, de Omgevingsdienst regio Utrecht en de provincie Utrecht. In de adviesgroep zitten grondeigenaren, boeren, omwonenden, de Vlietmolen, LTO, Buurtvereniging Zouweboezem, Natuur- en Vogelwacht Vijfheerenlanden, visvereniging HSV en de Stichting Instandhouding Molens Alblasserwaard-Vijfheerenlanden.
Extra maatregelen zijn nodig
Uit de evaluatie blijkt dat de huidige maatregelen niet genoeg zijn om de natuur in de Zouweboezem te herstellen. Een deel van de beschermde natuur gaat nog steeds achteruit. Daarom zijn extra maatregelen nodig. Al deze bevindingen zijn opgenomen in het Ontwerp-beheerplan Zouweboezem 2027-2033.
Het Ontwerp-beheerplan wordt op 2 december op deze pagina gepubliceerd.
Naast het voortzetten van het huidige beheer worden drie soorten maatregelen voorgesteld:
- Systeemmaatregelen: aanpak van de grote oorzaken van achteruitgang, zoals een natuurlijker waterpeil langs de Zederik.
- Beheermaatregelen: aangepast beheer, zoals extra maaien van riet, minder intensief schonen van sloten en het verwijderen van vis en rivierkreeften uit poelen.
- Onderzoeksmaatregelen: onderzoek naar de beste inrichting en het juiste waterpeil voor verschillende delen van het gebied.
![]() |
|
| Gestreepte Amerikaanse rivierkreeft, Zouweboezemgebied, 20 juni 2026. Een ecologische ramp voor flora en fauna in poelen, sloten en weteringen. |
Water en rivierkreeften hebben prioriteit
De belangrijkste maatregelen richten zich op het water. Een natuurlijker waterpeil, met meer schommelingen, moet ervoor zorgen dat het rietmoeras zich kan herstellen. Omdat elk deel van de Zouweboezem anders is, vraagt dit om maatwerk per gebied.
Ook de kwaliteit van het aangevoerde water blijft een belangrijk aandachtspunt. De Ecologische Autoriteit, die de evaluatie ook beoordeelde, adviseert om het onderzoek naar het waterpeil snel af te ronden en de benodigde maatregelen daarna zo snel mogelijk uit te voeren. Daarnaast worden Amerikaanse rivierkreeften op verschillende manieren aangepakt. Ook is het belangrijk dat de uitstoot van stikstof in en rond het natuurgebied verder afneemt. Samen moeten deze maatregelen zorgen voor een gezondere en veerkrachtigere natuur in de Zouweboezem.
Uiterwaarden Lek
![]() |
|
![]() |
|
![]() |
|
![]() |
|
![]() |
|
![]() |
|
![]() |
|
![]() |
|
| Bloemrijk landschap met gele luzernevlinder, hooibeestje en ruig viooltje, Uiterwaarden Lek, Zouweboezemgebied |
Tussen Vianen en Schoonhoven liggen de uitgestrekte uiterwaarden van rivier de Lek met bloemrijke graslanden, ruige oevers en kleine bosjes. Het is een gebied waar veel mensen wandelen, fietsen en genieten van het landschap. Tegelijkertijd vormt het een belangrijk leefgebied voor planten en dieren die in Nederland en Europa steeds zeldzamer zijn geworden. Daarom is dit gebied, ‘Uiterwaarden Lek’, in 2013 door het Rijk aangewezen als Natura 2000-gebied.
Onder het Natura 2000-gebied ‘Uiterwaarden Lek' vallen op de noordoever de uiterwaarden bij Willige Langerak, het schiereiland De Bol en De Horde bij Lopikerkapel. Op de zuidoever gaat het om de Koekoeksche Waard en de Kersbergsche en Achthovense uiterwaarden. De bijzondere planten, dieren en leefgebieden die hier voorkomen, zijn wettelijk beschermd. De provincie moet er alles aan doen om deze bijzondere natuur te behouden en zo nodig te herstellen.
Uiterwaarden Lek op de kaartexterne link
Wat maakt Uiterwaarden Lek zo bijzonder?
Wat de uiterwaarden bijzonder maakt, is de voortdurende invloed van de rivier. Bij hoogwater stromen delen van het gebied onder water. Als het water weer zakt, blijven zand en klei achter. Samen vormen deze de basis voor de natuur langs de Lek. Zo ontstaan verschillende leefgebieden voor planten en dieren, zoals slikkige rivieroevers: zand- en modderstroken die maar een deel van het jaar droogvallen. In droge periodes vestigen zich hier zeldzame planten zoals slijkgroen en blauwe waterereprijs. Ze planten zich voort en verdwijnen weer wanneer de oevers onder water komen te staan.
Zeer uniek voor het gebied zijn de stroomdalgraslanden op hogere, zandige plekken en weides met glanshaverhooiland. Ze zijn typisch voor het Nederlandse rivierengebied, maar worden steeds zeldzamer in Nederland en Europa. In het voorjaar en de zomer staan deze graslanden volop in bloei met bloemen als veldsalie, rode bremraap en groot streepzaad. Die trekken weer veel insecten aan, zoals wilde bijen, zweefvliegen en vlinders. Ook de kamsalamander, de grootste watersalamander van Nederland, hoort van oudsher thuis in Uiterwaarden Lek.
De aanwezige zachthoutooibossen zijn ook van grote waarde voor de natuur in het gebied: dichte, natte rivierbossen met veel wilgen en struiken. Omdat ze op de lagere delen van de uiterwaarden staan en regelmatig overstromen, zien ze er vaak ruig en weelderig uit. De bossen bieden voedsel, beschutting en voortplantingsplekken aan soorten als de grote bonte specht en de bever.
Doelen voor het gebied
Voor elk Natura 2000-gebied heeft het Rijk vastgelegd welke natuur beschermd, behouden en/of verbeterd moet worden. Voor Uiterwaarden Lek gaat het om:
- Slikkige rivieroevers
- Stroomdalgraslanden
- Glanshaverhooilanden
- Zachthoutooibos
- Kamsalamander
De slikkige rivieroevers en het wilgenbos moeten behouden blijven. De stroomdalgraslanden en glanshaverhooilanden moeten groter worden en in kwaliteit verbeteren. Voor de kamsalamander moet het leefgebied in omvang behouden blijven en in kwaliteit verbeteren.
Wat is er aan de hand?
Ondanks de beschermde status en de maatregelen die al genomen zijn, gaat het niet goed met de natuur in Uiterwaarden Lek. Geen van de natuurdoelen wordt op dit moment gehaald en verdere achteruitgang is niet uit te sluiten. Een belangrijke oorzaak is dat de rivier grote veranderingen heeft doorgemaakt. Hierdoor wordt er bijvoorbeeld te weinig kalkrijk zand afgezet op de stroomdalgraslanden. Tegelijkertijd kalven de oevers af door de golven van de scheepvaart. Daarnaast maken stikstof uit de lucht, mest en hondenpoep de bodem te voedselrijk. Grassen nemen het dan over van de bloemen en kruiden. De beschermde natuur ligt bovendien in kleine, losse stukjes. En in de poelen bedreigen uitheemse vissen en rivierkreeften de kamsalamander.
Wat moet er gebeuren?
Samenwerken aan behoud en herstel
Om de natuur in Uiterwaarden Lek te behouden en te versterken, namen we de afgelopen jaren verschillende herstelmaatregelen. Deze maatregelen staan in een beheerplan, dat iedere zes jaar wordt vernieuwd. Voor de uitvoering werken we samen met verschillende partijen. Staatsbosbeheer beheert de noordkant van de Lek, het Zuid-Hollands Landschap de zuidkant. Rijkswaterstaat beheert de stroken langs het water. Er is al veel gedaan. Door te maaien, het maaisel af te voeren en vee te laten grazen, worden graslanden open en bloemrijk gehouden en is op sommige plekken verbetering te zien.
Vanwege de actualisatie van het beheerplan voor de Uiterwaarden Lek heeft de provincie Utrecht de afgelopen maanden onderzocht wat nodig is om de natuur verder te herstellen. Dit deden we samen met een projectgroep en betrokkenen uit het gebied in een klankbordgroep. Samen evalueerden we het beheerplan en bepaalden we welke aanvullende maatregelen nodig zijn.
In de projectgroep zitten gemeenten Vijfheerenlanden en Lopik, Waterschap Rivierenland, Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden, Zuid-Hollands Landschap, Agrarisch Collectief Alblasserwaard-Vijfheerenlanden en Lopikerwaard, Rijkswaterstaat, Staatsbosbeheer en de Omgevingsdienst Utrecht. In de klankbordgroep zitten grondeigenaren in en rond het gebied, LTO, Natuur- en Vogelwacht Alblasserwaard en Vijfheerenlanden en Werkgroep Behoud Lopikerwaard.
Extra maatregelen zijn nodig
Uit de evaluatie blijkt dat de huidige maatregelen niet voldoende zijn voor Uiterwaarden Lek. Delen van de beschermde natuur gaan nog steeds achteruit. Extra maatregelen zijn nodig, zowel binnen als buiten het gebied. Volgens de Ecologische Autoriteit, die de evaluatie van het beheer beoordeelde, passen de huidige maatregelen goed bij de problemen in het gebied, maar zijn ze nog niet voldoende. Ze zijn vooral gericht op het voorkomen van verdere achteruitgang, maar dragen nog onvoldoende bij aan uitbreiding en verbetering. Al deze bevindingen zijn verwerkt in het nieuwe Ontwerp-beheerplan Natura 2000-gebied Uiterwaarden Lek 2027-2033.
Het Ontwerp-beheerplan wordt op 2 december op deze pagina gepubliceerd.
Voor alle doelstellingen voor Uiterwaarden Lek geldt dat het voortzetten van het huidige, reguliere beheer essentieel is. Betere afspraken met en tussen de beheerders zijn ook een belangrijk punt van aandacht. Voor een deel van de doelen zijn aanvullende maatregelen nodig. In het Ontwerp-beheerplan zijn vier categorieën maatregelen genoemd:
- Systeemmaatregelen: om de onderliggende oorzaken aan te pakken, bijvoorbeeld het verminderen van stikstofneerslag.
- Inrichtingsmaatregelen: concrete, fysieke ingrepen, zoals het verbeteren van bestaande nevengeulen.
- Beheermaatregelen: zoals het afvoeren van maaisel en nabeweiden, het bestrijden van uitheemse planten en vissen en het aanleggen van nieuwe poelen voor de kamsalamander.
- Onderzoeksmaatregelen: bijvoorbeeld onderzoek naar de rivier: hoe werken overstroming, zandafzetting en afkalving in de uiterwaarden en welke maatregelen passen daarbij?
Herstel van de bloemrijke graslanden heeft prioriteit
Voor de stroomdalgraslanden en glanshaverhooilanden geldt een uitbreidingsopgave. Daarom worden bestaande graslanden met elkaar verbonden en worden landbouwpercelen in de Kersbergsche en Achthovense Uiterwaarden omgevormd tot bloemrijk grasland. Waar recreatief gebruik het juiste beheer bemoeilijkt, nemen we maatregelen om dit tegen te gaan. Ook onderzoeken we hoe we het gebied zo kunnen inrichten dat de bestaande rivierdynamiek weer bijdraagt aan het behoud en herstel van de natuur. Daarnaast moet de uitstoot van stikstof in en rond het gebied omlaag.
Documenten
Zie ook
- Natura 2000 externe link
- Natuurdoelanalyse Uiterwaarden Lek
- Evaluatierapport Natura 2000-gebied Uiterwaarden Lek externe link
- Adviezen Ecologische Autoriteit










































