Laatste waarnemingenFOTOPAGINA: Blaaskopvliegen (Conopidae) in het Zouweboezemgebied, 2026

Blaaskopvliegen; Familie Conopidae in het Zouweboezemgebied.

Zie de Veldtabel Blaaskopvliegen

Blaaskopvliegen zijn kleine tot grote veelal slank gebouwde vliegen met een divers uiterlijk. Sommige soorten zijn klein en zwart, andere zijn groter en bruin, maar de meeste soorten hebben een opvallende geelzwarte tekening en lijken daarmee op wespen waarop ze parasiteren. Alle soorten zijn parasitoïden (parasieten die hun gastheer doden) en de meeste soorten leven in bijen, wespen of hommels.

Botsing

Over de exacte gastheerrelaties van veel soorten is nog maar weinig bekend. We weten dat de dieren eieren afzetten in volwassen insecten in de vlucht: in een fractie van een seconde wordt bij een botsing in de lucht een eitje afgezet in het achterlijf van de gastheer. Het vrouwtje heeft daarvoor een speciaal ontwikkeld klampje, dat als een soort breekijzer de achterlijfsegmenten van elkaar drukt waarna er een eitje gedeponeerd kan worden. Geparasiteerde dieren gaan binnen een paar weken dood, maar voordat dit gebeurt, kruipen ze weg. Geparasiteerde exemplaren worden daardoor slechts zelden gevonden en kweekresultaten van blaaskopvliegen zijn daarom zeldzaam. Hierdoor is voor veel blaaskopvliegen niet met zekerheid bekend op welke soorten ze parasiteren. 

De hoornaarblaaskop (Conops vesicularis).

De hoornaarblaaskop  parasiteert op de geelpoothoornaar (was Aziatische hoornaar). De geelpoothoornaar wordt sinds 2024 in de Vijfheerenlanden gezien en sinds 2025 ook de nesten in het Zouweboezemgebied. De hoornaarblaaskop was nog nooit in de Alblasserwaard en Vijfheerenlanden gezien. 

Verspreidingskaart hoornaarblaaskop op waarneming.nl periode 2000 - 2026, rode stip en Z = Zouweboezemgebied, 30 april 2026. Rode vierkantjes zijn de met foto gedocumenteerde kilometerhokwaarnemingen in de wijde omgeving.

Op 30 april zagen we de nog nooit eerder in de Alblasserwaard en Vijfheerenlanden geziene voorjaarssoort de hoornaarblaaskop (parasiet van de geelpoothoornaar) in het Zouweboezemgebied en op 31 mei en 1 juni fotografeerden we de algemeen voorkomende zomersoorten het gewoon knuppeltje en de roestbruine kromlijf. Die beiden parasiteren op de aardhommel en akkerhommel.

De hoornaarblaaskop (Conops vesicularis) is een vliegensoort uit de familie blaaskopvliegen (Conopidae). Van de 5 soorten van het Genus Conops is alleen de zomersoort de zilveren blaaskop (Conops quadrifasciatus) gezien in 6 kilometerhokken in de Alblasserwaard.

Hoornaarblaaskop, man (Conops vesicularis), Zouweboezemgebied, 30 april 2026. Parasiteert op de geelpoothoornaar.

Geelpoothoornaar, Zouweboezemgebied, 29 april 2026. Wordt geparasiteerd door de hoornaarblaaskop. De hoornaarblaaskop  parasiteert op de geelpoothoornaar (was Aziatische hoornaar). De geelpoothoornaar wordt sinds 2024 in de Vijfheerenlanden gezien en sinds 2025 ook de nesten in het Zouweboezemgebied. De hoornaarblaaskop was nog nooit in de Alblasserwaard en Vijfheerenlanden gezien.

Er zijn er slechts twee soorten blaaskopvliegen die algemeen zijn in de Alblasserwaard en Vijfheerenlanden en werden op 31 mei en 1 juni gefotografeerd in het Zouweboezemgebied: het gewoon knuppeltje (Physocephala rufipes) en de roestbruine kromlijf (Sicus ferrugineus). Beide soorten parasiteren op algemene soorten hommels; aardhommel en akkerhommel. De meeste andere soorten leven als parasiet op solitaire bijen, zoals het in het Zouweboezemgebied te vinden stipblaaskaakje (Myopa testacea) op de meidoornzandbij en grijze zandbij, en het gevlekt blaaskaasje (Myopa tessellatipennis) op de witbaardzandbij, of op wespen. Sommige soorten ondervinden waarschijnlijk hinder van de achteruitgang van hun gastheren. 

Het gewoon knuppeltje (Physocephala rufipes) is een vliegensoort uit de familie blaaskopvliegen (Conopidae). Van de 4 soorten van het Genus Physocephala is het gewoon knuppeltje algemeen en wordt het zwart knuppeltje (Physocephala nigra) in Friesland en Drenthe waargenomen.

Het prachtknuppeltje (Physocephala chrysorrhoea) is waargenomen in Echt, 1 juni 2011en Krimpe a/d IJssel, 23 juni 2025 en het gracieus knuppeltje (Physocephala vittata) in Sint-Odiliënberg, 19 juli 2011.

Het gewoon knuppeltje (Physocephala rufipes). 

Verspreidingskaart gewoon knuppeltje op waarneming.nl periode 2000 - 2026, zwarte stip en Z = Zouweboezemgebied, 1 juni 2026. Rode vierkantjes zijn de met foto gedocumenteerde kilometerhokwaarnemingen in de wijde omgeving. Parasiteert op aardhommel en akkerhommel.

Gewoon knuppeltje (Physocephala rufipes) op echte valeriaan, Zouweboezemgebied, 31 mei 2026. Parasiteert op aardhommel en akkerhommel.

Gewoon knuppeltje op bloeiende braam vol met hommels, Zouweboezemgebied, 3 juni 2026. Parasiteert op aardhommel en akkerhommel.

De roestbruine kromlijf (Sicus ferrugineus).

De roestbruine kromlijf (Sicus ferrugineus) is een vliegensoort uit de familie blaaskopvliegen (Conopidae). De twee soorten van het Genus Sicus komt de roestbruine kromlijf veel voor, terwijl van de mystieke kromlijf alleen een oude waarneming uit 1900 in Drenthe bekend is.

Verspreidingskaart roestbruine kromlijf op waarneming.nl periode 2000 - 2026, zwarte stip en Z = Zouweboezemgebied, 1 juni 2026. Rode vierkantjes zijn de met foto gedocumenteerde kilometerhokwaarnemingen in de wijde omgeving.

Roestbruine kromlijf, man (Sicus ferrugineus) op braam, Zouweboezemgebied, 4 juni 2026. Parasiteert op aardhommel en akkerhommel.

Roestbruine kromlijf, vrouw (Sicus ferrugineus) op duizendblad, Zouweboezemgebied, 1 juni 2026. Parasiteert op aardhommel en akkerhommel.

Roestbruine kromlijf, copula (Sicus ferrugineus) op groot streepzaad, Zouweboezemgebied, 1 juni 2026. Parasiteert op aardhommel en akkerhommel.

Roestbruine kromlijf, Zouweboezemgebied, 6 juni 2026.

In de afgelopen jaren zijn in het Zouweboezemgebied nog twee soorten blaaskopvliegen (Conopidae) gefotografeerd: van het Genus Abrachyglossum de stekeldrager (Abrachyglossum capitatum) en van het Genus Myopa het stipblaaskaakje (Myopa testacea).

Daarnaast zijn er de afgelopen jaren in de regio nog drie soorten gefotografeerd of verzameld: de Zilveren blaaskop (Conops quadrifasciatus) in 6 kilometerhokken in de Alblasserwaard, het Bont blaaskaakje (Myopa buccata) en het Gevlekt blaaskaakje (Myopa tessellatipennis). 

Van de 38 soorten blaaskopvliegen zijn er inmiddels 8 soorten waargenomen in de Alblasserwaard en Vijfheerenlanden. Mijn advies is om alle blaaskopvliegen die je tegenkomt te fotograferen, want de kans is groot dat je een nieuwe soort hoe zeldzaam ook in Nederland voor de regio vastlegt.

De komende zomermaanden zijn in de Alblasserwaard en Vijfheerenlanden verschillende blaaskopvliegen te zien, zoals de al geziene stekeldrager (Abrachyglossum capitatum), zilveren blaaskop (Conops quadrifasciatus), roestbruine kromlijf (Sicus ferrugineus) en het gewoon knuppeltje (Physocephala rufipes).

Daarnaast is er een goede kans om nieuwe soorten vast te leggen, zoals de slanke blaaskop (Conops scutellatus), zwarte wespblaaskop (Leopoldius brevirostris), late wespblaaskop (Leopoldius signatus) en de klepwespblaaskop (Leopoldius valvatus). De Duitse wesp en de gewone wesp zijn de gastheren van de slanke blaaskop en de verschillende soorten wespblaaskoppen. Zie onderstaande tabel.

In de Alblasserwaard en Vijfheerenlanden geziene soorten Blaaskopvliegen.

Bron: waarneming.nl

Donderdag 4 juni 2026. De afgelopen dagen heb ik in het Zouweboezemgebied, tussen de buien door, een bloeiend braamstruweel bezocht. Op de bloemen foerageerden onder andere de snuitwaterzweefvlieg, rechte waterzweefvlieg, ingesnoerde waterzweefvlieg, blinde bij, bosbijvlieg, hommelbijvlieg, puntbijvlieg, moeraszweefvlieg, snorzweefvlieg, gewone pendelvlieg, citroenpendelvlieg, terrasjeskommazweefvlieg en de tengere korsetzweefvlieg. Ook waren er verschillende hommels: boomhommel, akkerhommel, steenhommel en aardhommel, en daar was het mij om te doen. Want dan zien we ook blaaskopvliegen.

De twee meest voorkomende soorten blaaskopvliegen, het gewoon knuppeltje (Physocephala rufipes) en de roestbruine kromlijf (Sicus ferrugineus), parasiteren op de veelvoorkomende hommels. De meeste andere soorten leven als parasiet op solitaire bijen, zoals het in het Zouweboezemgebied te vinden stipblaaskaakje (Myopa testacea) op de meidoornzandbij en grijze zandbij, en het gevlekt blaaskaasje (Myopa tessellatipennis) op de witbaardzandbij, of op wespen. Sommige soorten ondervinden waarschijnlijk hinder van de achteruitgang van hun gastheren.

Zie op deze website FOTOPAGINA: BLAASKOPVLIEGEN in het Zouweboezemgebied, 2026.

Braamstruweel met aardhommel, Zouweboezemgebied, 4 juni 2026. Op beide dagen troffen we hier het gewoon knuppeltje en de roestbruine kromlijf.

Gewoon knuppeltje op braam, Zouweboezemgebied, 2 juni 2026.

Roestbruine kromlijf (man) op braam, Zouweboezemgebied, 4 juni 2026.