Donderdag 4 juni 2026. De afgelopen dagen heb ik in het Zouweboezemgebied, tussen de buien door, een bloeiend braamstruweel bezocht. Op de bloemen foerageerden onder andere de snuitwaterzweefvlieg, rechte waterzweefvlieg, ingesnoerde waterzweefvlieg, blinde bij, bosbijvlieg, hommelbijvlieg, puntbijvlieg, moeraszweefvlieg, snorzweefvlieg, gewone pendelvlieg, citroenpendelvlieg, terrasjeskommazweefvlieg, weidedoflijfje en de tengere korsetzweefvlieg. Ook waren er verschillende hommels: aardhommel, akkerhommel en tuinhommel, en daar was het mij om te doen. Want dan zien we ook blaaskopvliegen.

De twee meest voorkomende soorten blaaskopvliegen, het gewoon knuppeltje (Physocephala rufipes) en de roestbruine kromlijf (Sicus ferrugineus), parasiteren op de veelvoorkomende hommels. De meeste andere soorten leven als parasiet op solitaire bijen, zoals het in het Zouweboezemgebied te vinden stipblaaskaakje (Myopa testacea) op de meidoornzandbij en grijze zandbij, en het gevlekt blaaskaasje (Myopa tessellatipennis) op de witbaardzandbij, of op wespen. Sommige soorten ondervinden waarschijnlijk hinder van de achteruitgang van hun gastheren.

Overigens de op 30 april geziene hoornaarblaaskop (de eerste ooit in de Alblasserwaard en Vijfheerenlanden) parasiteert op de sinds 2024 in het Zouweboezemgebied geziene geelpoothoornaar (was Aziatische hoornaar). De nesten van de geelpoothoornaar vinden we sinds 2025.

Zie op deze website FOTOPAGINA: BLAASKOPVLIEGEN in het Zouweboezemgebied, 2026.

Braamstruweel met aardhommel en tuinhommel, Zouweboezemgebied, 4 juni 2026. Op beide dagen troffen we hier het gewoon knuppeltje en de roestbruine kromlijf.

Gewoon knuppeltje op braam, Zouweboezemgebied, 2 juni 2026.

Roestbruine kromlijf (man) op braam, Zouweboezemgebied, 4 juni 2026.

Het hooibeestje; na bijna 40 jaar weer gefotografeerd in het Zouweboezemgebied.

Zaterdag 1 juni 2026. Tot de jaren ’90 fladderden de hooibeestjes over de wandelpaden in het Zouweboezemgebied. Dat was heel normaal, want ze kwamen overal voor in de Alblasserwaard en Vijfheerenlanden. De winter van 1990-1991 was echter bijzonder slecht voor deze soort en vooral in het binnenland zijn ze toen op veel plekken verdwenen.

In 2013 en vanaf 2017 weer jaarlijks, werden ze in de Alblasserwaard gefotografeerd. Hoe anders ging dat in de Vijfheerenlanden: in 2014 (Zouweboezemgebied), 2015, 2016, 2018, 2020 en 2021 (Zouweboezemgebied) werden ze wel gespot, maar vreemd genoeg niemand nam de moeite om ze te fotograferen. De eerste foto daar werd pas op 16 mei 2025 gemaakt langs de Diefdijk, buiten de Vijfheerenlanden aan de Gelderse kant.

Moeilijk hé om enkele foto's te maken!

Hooibeestje (man en vrouw) waarvan de vrouw op margriet, Zouweboezemgebied, 1 juni 2026. Mijn laatste fotowaarneming in het Zouweboezemgebied was bijna 40 jaar geleden eind jaren '80 in de vorige eeuw.

Verspreidingskaart hooibeestje in de Alblasserwaard en Vijfheerenlanden, periode 2000 - 2026. Rode stip en Z = fotowaarneming Zouweboezemgebied. Alle rode vierkantjes zijn met foto gedocumenteerde kilometerhokwaarnemingen in de wijde omgeving. Bron: waarneming.nl.

Stadsreus (man) op gewone berenklauw, Zouweboezemgebied, 1 juni 2026. Zweefvliegensoort nr. 100 van 2026.

Witte halvemaanzweefvlieg (vrouw) op gele morgenster, Zouweboezemgebied, 1 juni 2026. Zweefvliegensoort nr. 101 van 2026.

Ingesnoerde waterzweefvlieg (vrouw) op braam, Zouweboezemgebied, 3 juni 2026. Zweefvliegensoort nr. 102 van 2026.

Rechte waterzweefvlieg (man) op braam, Zouweboezemgebied, 3 juni 2026.

Veranderlijke kommazweefvlieg (man) op gele morgenster, Zouweboezemgebied, 1 juni 2026.

Grote gevlekte langlijf (vrouw) op vijfvingerkruid, Zouweboezemgebied, 1 juni 2026.

Grote langlijf (vrouw) op margriet, Zouweboezemgebied, 1 juni 2026.

Gewone citroenzweefvlieg (man), Zouweboezemgebied, 1 juni 2026.

Sint-Jansvlinder op groot streepzaad en knoopkruid, Zouweboezemgebied, 1 juni 2026.

Een roofvlieg; knobbelbladjager met prooi; een sluipwesp, Zouweboezemgebied, 1 juni 2026.

Code rood voor de zweefvlieg. Het Zuid-Hollands Landschap zet zich in voor de zweefvliegen in Zuid-Holland. Onzichtbaar maar onmisbaar.

Met een gift van 25 euro maak je 103 vierkante meter natuurherstel mogelijk op plekken waar zweefvliegen zich thuis voelen. 

We zien elke dag hoeveel verschil goed natuurbeheer maakt. Maar we zien ook hoe groot de opgave is. Daarom is extra steun zo belangrijk.

Help vandaag mee en geef zweefvliegen een toekomst in ons landschap. 

 In actie voor de zweefvlieg

Je donatie is gelukt 🌼

Ontzettend bedankt voor jouw bijdrage!

Jij bent een held voor de zweefvlieg. Juist die kleine, vaak onzichtbare helpers hebben onze hulp hard nodig.  

Dankzij jouw donatie kunnen we bloemrijke dijken, open duinen en gevarieerde bossen beschermen en herstellen. Fijn dat je meehelpt om de natuur weer meer te laten zoemen, bloeien en leven. 

Hommelmallota (man en vrouw), Zouweboezemgebied, 22 en 28 maart 2026.

Eén van de belangrijkste bestuivers verdwijnt uit het landschap. De zweefvlieg is zelfs sterker bedreigd dan de bij. We kunnen het tij nog keren. Kom nú in actie!

Het zweefvliegenparadijs in de Vijfheerenlanden  met fluitenkruid, paardenbloem en meidoorns, Molenkade, in beheer bij Het Zuid-Hollands Landschap, Zouweboezemgebied, 2 mei 2026.   Op 31 mei is de stand 100 zweefvliegensoorten in 2026. Op naar de 120 zweefvliegensoorten in het Zouweboezemgebied in 2026. Nieuw; 10 zweefvliegensoorten in 2026 t.o.v. onderzoeksperiode 2007 t/m 2012 in het Zouweboezemgebied; nr. 01; kustvlekoog, 02; hommelmallota, 03; veenglimmer, 04; Atlantische bosglimmer, 05; kale sapzweefvlieg, 06;  haantjesbandzweefvlieg, 07; zilverkopgitje, 08; kruiskruidgitje, 09; glimmende platbek en nr. 10; zilveren krieltje.

Steun de zweefvlieg

Het is nog niet te laat

Dat deze problemen zich niet tot ons land beperken zal niemand verbazen. En hiervoor is gelukkig ook vanuit de politiek aandacht. De landen van de Europese Unie zijn natuurmaatregelen en milieudoelen overeengekomen met als doel terugdringen van chemische bestrijdingsmiddelen en herstel van de biodiversiteit. En daarmee samenhangend ook het streven dat de afname van bestuivers in 2030 gestopt moet zijn.

Zo krijgt de zweefvlieg weer een kans in Zuid-Holland: in 4 stappen

Maar we kunnen niet tot 2030 wachten. Nu al nemen onze boswachters maatregelen om de biodiversiteit te vergroten, de natuur weerbaar te maken en juist ook de zweefvliegen te bieden wat ze nodig hebben. Van bloemrijke graslanden tot open duinen:

In de Vijfheerenlanden wil men gebieden creëren met schermbloemen en andere nectarplanten, waar zweefvliegen volop voedsel vinden en hun larven genoeg bladluizen hebben om groot te worden.     

Bloemen- en zweefvliegenrijke Lekuiterwaard Achthoven in de Vijfheerenlanden in beheer bij Het Zuid-Hollands Landschap, 28 april 2026.
Bloemen- en zweefvliegenrijke Lekuiterwaard Achthoven in de Vijfheerenlanden in beheer bij Het Zuid-Hollands Landschap met bloemen als gewone berenklauw, margriet, groot streepzaad en Jacobskuiskruid, zweefvliegen als grote fopwesp, gele veenzweefvlieg, melkelfje en gewone citroenzweefvlieg en insecten als de breedbandgroefbij, Sint Jansvlinder, Jacobsvlinder en penseelkever, 25 mei 2026

 Zaterdag 30 mei 2026. In het Zouweboezemgebied staat de hondsroos spec. in bloei. Weer een fijne nectarplant voor de zweefvliegen.

Gewone kopermantel (vrouw) op hondsroos spec., Zouweboezemgebied, 30 mei 2026.

Snorzweefvlieg (vrouw) op hondsroos spec., Zouweboezemgebied, 30 mei 2026.

Gewone fluweelzweefvlieg (vrouw) op hondsroos spec., Zouweboezemgebied, 30 mei 2026.

Variabel elfje (man) op kruipende boterbloem en (vrouw) op hondsroos spec., Zouweboezemgebied, 30 mei 2026.

De Beschermerwerfposter van het Zuid-Hollands Landschap in de Kijk- en Natuurinformatiehut is dit voorjaar natuurlijk dé blikvanger in het Zouweboezemgebied.

Ook het Zuid-Hollands Landschap vraagt met een poster in de Kijk- en Natuurinformatiehut om aandacht; Meer Beschermers betekent meer natuur! Word jij één van onze nieuwe Beschermers? De blikvanger op de poster is natuurlijk Boswachter Savannah. Met zo’n Boswachter in het Zouweboezemgebied zou ik meteen “Beschermer voor het leven” worden van het Zuid-Hollands Landschap. Maar nu loopt er een Boswachter rond, de schrik van elke natuurliefhebber en een ramp voor de natuurbeleving in het Zouweboezemgebied, waardoor ik na 50 jaar juist mijn “Beschermer voor het leven” heb opgezegd.

 Zeer zonnige lente van 2026 in top 5 warmste

31 mei 2026

Met een gemiddelde temperatuur van 11,0 °C tegen een langjarig gemiddelde van 9,9 °C komt deze lente in de top 5 sinds 1901, het begin van de metingen. Het warmterecord van 11,8 graden is uit 2024. Alle maanden - maart, april en mei - waren te warm.

De laagste temperatuur van de lente werd eind maart gemeten. Op 27 maart werd het -4,1 °C in Deelen. De hoogste temperatuur, 33,7 °C, was op 29 mei in Ell. De eerste warme dag (maximumtemperatuur van 20,0 °C of hoger) in De Bilt werd op 8 april gemeten. De eerste zomerse dag (maximumtemperatuur van 25,0 °C of hoger)  viel op 22 mei. Op 26 mei werd de eerste tropische dag (maximumtemperatuur van 30,0 °C of hoger) gemeten. De afgelopen dertig jaar is de temperatuur in de lente toegenomen met 0,9 °C.

Droog en zeer zonnig

De lente was droog met gemiddeld over het land 105 millimeter neerslag tegen een langjarig gemiddelde van 148 millimeter. En het was met over het land gemiddeld 730 uren zon zeer zonnig. Het langjarig gemiddelde is 567 zonuren. Alle maanden brachten meer zonneschijn dan normaal. De afgelopen dertig jaar is het aantal zonuren in de lente toegenomen met 29%. In Beek was het het somberst en viel de meeste neerslag. Het droogst was het in Hoorn op Terschelling en in Voorschoten scheen de zon het meest. De neerslag in de lente vertoont geen duidelijke trend.

Blaaskopvliegen; Familie Conopidae in het Zouweboezemgebied.

Blaaskopvliegen zijn kleine tot grote veelal slank gebouwde vliegen met een divers uiterlijk. Sommige soorten zijn klein en zwart, andere zijn groter en bruin, maar de meeste soorten hebben een opvallende geelzwarte tekening en lijken daarmee op wespen waarop ze parasiteren. Alle soorten zijn parasitoïden (parasieten die hun gastheer doden) en de meeste soorten leven in bijen, wespen of hommels.

Botsing

Over de exacte gastheerrelaties van veel soorten is nog maar weinig bekend. We weten dat de dieren eieren afzetten in volwassen insecten in de vlucht: in een fractie van een seconde wordt bij een botsing in de lucht een eitje afgezet in het achterlijf van de gastheer. Het vrouwtje heeft daarvoor een speciaal ontwikkeld klampje, dat als een soort breekijzer de achterlijfsegmenten van elkaar drukt waarna er een eitje gedeponeerd kan worden. Geparasiteerde dieren gaan binnen een paar weken dood, maar voordat dit gebeurt, kruipen ze weg. Geparasiteerde exemplaren worden daardoor slechts zelden gevonden en kweekresultaten van blaaskopvliegen zijn daarom zeldzaam. Hierdoor is voor veel blaaskopvliegen niet met zekerheid bekend op welke soorten ze parasiteren. 

Zie op deze website FOTOPAGINA: BLAASKOPVLIEGEN in het Zouweboezemgebied, 2026.

De hoornaarblaaskop (Conops vesicularis).

Op 30 april zagen we de nog nooit eerder in de Alblasserwaard en Vijfheerenlanden geziene voorjaarssoort de hoornaarblaaskop in het Zouweboezemgebied (parasiteert op de geelpoothoornaar) en op 31 mei en 1 juni fotografeerden we de algemeen voorkomende zomersoorten het gewoon knuppeltje en de roestbruine kromlijf die beiden op de aardhommel en akkerhommel parasiteren.

De hoornaarblaaskop (Conops vesicularis) is een vliegensoort uit de familie blaaskopvliegen (Conopidae). Van de 5 soorten van het Genus Conops is alleen de zomersoort de zilveren blaaskop (Conops quadrifasciatus) gezien in 6 kilometerhokken in de Alblasserwaard.

Hoornaarblaaskop, man (Conops vesicularis), Zouweboezemgebied, 30 april 2026. Parasiteert op de geelpoothoornaar.

De hoornaarblaaskop parasiteert op de geelpoothoornaar (was Aziatische hoornaar). De geelpoothoornaar wordt sinds 2024 in de Vijfheerenlanden gezien en sinds 2025 ook de nesten in het Zouweboezemgebied. De hoornaarblaaskop was nog nooit in de Alblasserwaard en Vijfheerenlanden gezien. Hier op kerspruim in het Zouweboezemgebied, 20 maart 2026.

Er zijn er slechts twee soorten die algemeen zijn in de Alblasserwaard en Vijfheerenlanden en werden op 31 mei en 1 juni gefotografeerd in het Zouweboezemgebied: het gewoon knuppeltje (Physocephala rufipes) en de roestbruine kromlijf (Sicus ferrugineus). Beide soorten parasiteren op algemene soorten hommels. De meeste andere soorten parasiteren op solitaire bijen zoals het in het Zouweboezemgebied te vinden stipblaaskaakje (Myopa testacea) op de meidoornzandbij en grijze zandbij, en het gevlekt blaaskaasje (Myopa tessellatipennis) op de witbaardzandbij, of wespen, waarbij een deel van de soorten vermoedelijk te lijden heeft van de achteruitgang van hun gastheren. 

Het gewoon knuppeltje (Physocephala rufipes) is een vliegensoort uit de familie blaaskopvliegen (Conopidae). Van de 4 soorten van het Genus Physocephala is het gewoon knuppeltje algemeen en wordt het zwart knuppeltje (Physocephala nigra) in Friesland en Drenthe waargenomen.

Het prachtknuppeltje (Physocephala chrysorrhoea) is waargenomen in Echt, 1 juni 2011en Krimpe a/d IJssel, 23 juni 2025 en het gracieus knuppeltje (Physocephala vittata) in Sint-Odiliënberg, 19 juli 2011.

Het gewoon knuppeltje (Physocephala rufipes).

Gewoon knuppeltje (Physocephala rufipes) op echte valeriaan, Zouweboezemgebied, 31 mei 2026.

Gewoon knuppeltje op bloeiende braam vol met hommels, Zouweboezemgebied, 3 juni 2026.

De roestbruine kromlijf (Sicus ferrugineus).

De roestbruine kromlijf (Sicus ferrugineus) is een vliegensoort uit de familie blaaskopvliegen (Conopidae). De twee soorten van het Genus Sicus komt de roestbruine kromlijf veel voor, terwijl van de mystieke kromlijf alleen een oude waarneming uit 1900 in Drenthe bekend is.

Roestbruine kromlijf (Sicus ferrugineus) op duizendblad, Zouweboezemgebied, 1 juni 2026.

In de afgelopen jaren zijn in het Zouweboezemgebied nog twee soorten blaaskopvliegen (Conopidae) gefotografeerd: van het Genus Abrachyglossum de stekeldrager (Abrachyglossum capitatum) en van het Genus Myopa het stipblaaskaakje (Myopa testacea).

Daarnaast zijn er de afgelopen jaren in de regio nog drie soorten gefotografeerd of verzameld: de Zilveren blaaskop (Conops quadrifasciatus) in 6 kilometerhokken in de Alblasserwaard, het Bont blaaskaakje (Myopa buccata) en het Gevlekt blaaskaakje (Myopa tessellatipennis). 

Van de 38 soorten blaaskopvliegen zijn er inmiddels 8 soorten waargenomen in de Alblasserwaard en Vijfheerenlanden. Mijn advies is om alle blaaskopvliegen die je tegenkomt te fotograferen, want de kans is groot dat je een nieuwe soort hoe zeldzaam ook in Nederland voor de regio vastlegt.

De komende zomermaanden zijn in de Alblasserwaard en Vijfheerenlanden verschillende blaaskopvliegen te zien, zoals de al geziene stekeldrager (Abrachyglossum capitatum), zilveren blaaskop (Conops quadrifasciatus), roestbruine kromlijf (Sicus ferrugineus) en het gewoon knuppeltje (Physocephala rufipes).

Daarnaast is er een goede kans om nieuwe soorten vast te leggen, zoals de slanke blaaskop (Conops scutellatus), zwarte wespblaaskop (Leopoldius brevirostris), late wespblaaskop (Leopoldius signatus) en de klepwespblaaskop (Leopoldius valvatus). De Duitse wesp en de gewone wesp zijn de gastheren van de slanke blaaskop en de verschillende soorten wespblaaskoppen. Zie onderstaande tabel.

Zie de Veldtabel Blaaskopvliegen 

In de Alblasserwaard en Vijfheerenlanden geziene soorten Blaaskopvliegen.

Bron: waarneming.nl

VERVOLG: MEI 2026 - 7