Laatste waarnemingenHet gemiddeld aantal met +10 graden dagen per winter over 120 jaar vanaf 1901 - 2025.

 Update  10 maart 2026.

De wintervoorspellingen voor de winter verschijnen meestal al in november. Daar doen wij dus niet aan. In de wintermaanden dec. 2020/jan. 2021 troffen we maar liefst 161 verschillende ooievaarsringen en dec. 2021/jan. 2022 zelfs 210 verschillende ooievaarsringen die we op foto hebben gezet.

Naast de honderden ooievaars die in de omgeving van hun nest verbleven overwinteren waren er ook honderden ooievaars te vinden die in de wijde omgeving van de afvalverwerkingsbedrijven (Harselaar, Alphen a/d Rijn, Utrecht, Oss), Vuilstort van Tilburg en particuliere voedselverstrekkers (Rossum en Voorburg) verbleven. De groep ooievaars tussen Rhenen en Veenendaal daar is het mij niet duidelijk of ze ergens worden bijgevoerd. Er werden wel enkele nummers bij de afvalverwerking Harselaar afgelezen. Vrijwel alle ooievaars (behalve die van Voorburg die worden door particulieren schijnbaar overvoerd) zagen we vrijwel dagelijks foeragerend op regenwormen.

 Zie tabel Overwinterende Ooievaars 2020/2021 en winter 2021/2022

Maar ook de zweefvliegen gaan niet meer in winterslaap. Wanneer de wintermahonia en de sneeuwbal blijven bloeien in de wintermaanden (dec., jan. en febr.) kan je op winterdagen met zon tussen 11.00 en 14.00 uur verschillende soorten vliegen en zweefvliegen treffen op de bloemen. De eerste bloeiende winterakonieten verschijnen dan meestal begin januari en in de weken erna de madeliefjes; beiden in de zon en uit de wind echte zweefvliegentrekkers. 

Voor de maand december staan in de 21e eeuw de jaren 2006, 2011, 2015, 2018 en 2023 met resp. 12, 10, 25, 10 en 17 met +10.0 graden dagen aan kop winter december 2023 staat nu met 17 dagen op plaats nr. 2. Dus we kunnen nu al tijdens zonnige momenten op zoek naar de bloemen met zweefvliegen. Op 3 jan. 2024 stond de teller al weer op 2 + 10 graden dagen en na een koudedip met sneeuw en ijs eindigde  jan. 2024 op 9 +10 graden dagen. Totaal dec. 2023/jan. 2024 is dan 26 + 10 graden dagen. Alleen de winters 2006/2007 en 2015/2016 hadden in de maanden dec./jan. meer dagen resp. 28 en 31 +10 graden dagen.

Het record voor februari was 16 +10 graden 2019. Februari 2024 komt op 17 +10 graden dagen. De winter 2023-2024 komt dan op 43 +10 graden dagen. De winter 2006/2007 en 2015-2016 hadden resp. 42 en 39 + 10 graden dagen. 

Beide Kerstdagen van 2023 komen met resp. 12.5 +11.3 graden op de 2e plaats van warmste Kerstdagen. Op nr. 1 staan de Kerstdagen van 2015 met resp. 14.0 + 14.4 graden.

In mijn voortuin staat medio december de wintermahonia al flink in bloei waarop een snorzweefvlieg op Tweede Kerstdag 26 dec. 2023, een bosbandzweefvlieg op Nieuwjaarsdag 1 jan. 2024 en een variabel elfje op 4 april 2024. Na een winterse periode met sneeuw en ijs op 28 jan. de blinde bij, snorzweefvlieg en variabel elfje op de wintermahonia en op 29 jan. de snorzweefvlieg op de sneeuwbal, vleesbes en wintermahonia. Ook al de eerste krokussen in bloei gezien.

Zie de pagina Zweefvliegen waarnemingen in de wintermaanden   

Nu werden we nieuwsgierig hoe zacht de winters eigenlijk verlopen.

De volgende resultaten vonden we in de Weerstatistieken. Het gemiddeld aantal dagen per winter in De Bilt met een dagtemperatuur vanaf +10 graden vanaf de winter (Dec., jan. en febr.) vanaf 1901- 1902 t/m 2022 - 2023 is in de afgelopen 120 jaar behoorlijk gestegen. Eerst geven we het gemiddelde over de afgelopen 120 jaar per periode van 30 jaar. Daarna vanaf winter 1961 - 1962 per 10 jaar en als laatste per jaar vanaf winter 2001 - 2002. In onderstaande tabel hieronder is alles op een rij gezet.

In de eerste 30 jaar van de 20e eeuw (1901/02 - 1930/31) was het aantal dagen vanaf +10 graden gemiddeld 8,6 dagen per winter (dec., jan. en febr.) en in  de afgelopen 30 jaar 1991/92 - 2020/2021) was dat ruim 10 dagen meer gemiddeld 18,8 dagen per winter.

Vanaf de jaren '80 is de stijging ingezet. En de laatste  5 winters  vanaf 2018/2019 zitten daar met 28, 30, 25, 27 en 29 dagen per winter ook weer ruim boven.

Overigens de winter 2015/16 had 39 + 10 graden dagen en het record was in de winter 2006/07 met 42 dagen + 10 graden dagen. De winter 2023/2024 komt op de derde plaats met 34 + 10 graden dagen. 

Volgens het op 25 okt. 2021 verschenen rapport klimaatsignaal21/KNMI zijn de verschillen tussen de klimatologische periode 1961 - 1990 en 1991 - 2020 het volgende: de temperatuurverschil tussen de Tropen en de Noordpool wordt minder groot waardoor de straalstroom minder krachtig is geworden . Het gevolg is dat de zuidwesten wind is toegenomen; het 8% natter is geworden en dat vooral in de wintermaanden; het gemiddeld aantal vorstdagen per jaar – met een minimumtemperatuur onder nul – nam af met bijna twee weken (van 65 naar 53 dagen) en het gemiddeld aantal ijsdagen per jaar – met een maximumtemperatuur onder nul – nam af met 5 dagen (van 11 naar 6 dagen).

Even opgezocht in de Weerstatistieken; in de afgelopen 7 winters vanaf 2016/17 waren er resp. 33, 37, 28, 15, 32, 21 en 33 vorstdagen (gemiddeld 28.4 i.p.v. 53 vorstdagen) en resp. 1, 5, 2, 0, 7, 0 en 2 ijsdagen (gemiddeld 2.4  i.p.v. 6 ijsdagen).

Zelf aan de slag om een beeld te krijgen van de op hol geslagen Klimaatverandering! Zie de betreffende website: Weerstatistieken  Maar nog actueler is het rapport klimaatsignaal'/21 van het KNMI dat op 25 okt. 2021 is verschenen. Zie de pdf. klimaatsignaal21/KNMI

Vanaf de winter 2001/2002 (dec., jan. en febr.) staan er 5 x in de Top-10 van warmste winters. Van de decembermaanden  6 in de Top-10,  januari 5 x Top-10 en februari 4 x in de Top-10 van zachtste winters/maanden gemeten vanaf  de winter 1901/1902 in De Bilt. 

Zie de klimatologie/lijsten/KNMI.  

Maar het kan nog bonter. Op Oudejaarsdag 31 dec. 2022 en Nieuwjaarsdag 1 jan. 2023 kregen we 2 lentedagen in de winter met resp. 15.9 en 15.6 graden. Nog nooit werd het zo zacht in de maand december en januari in De Bilt sinds het begin van de metingen in 1901. Men spreekt zelfs over een hittegolf in de winter. In 7 Europese landen werden temperatuurrecords verbroken.

Gemiddeld aantal dagen vanaf +10 graden in de wintermaanden dec, jan. en febr. in de afgelopen 120 jaar. Klimatologische perioden 1901 - 1930, 1931 – 1960, 1961 - 1990 en 1991 - 2020.
 

Winterperiode over 30 jaar Gemiddeld aantal dagen vanaf +10.0 graden  dec., jan. en febr.   1901/02- 1930/31 8,6 1931/32 – 1960/61 9,7 1961/62 – 1990/91 11,4 1991/92 – 2020/21 18,8     Winterperiode per decade    dec., jan. en febr.   1961/62 – 1970/71 7,3 1971/72 – 1980/81 11,7 1981/82 – 1990/91 15,2 1991/92 -  2000/01 18,5 2001/02 -  2010/11 16.3 2011/12 – 2020/21 21,5     Winterperiode per jaar Aantal dagen vanaf 10.0 graden  dec., jan. en febr.  December                         Januari                         Februari                        Totaal 2001 - 2002   4                                               9                                   14                                27                                2002 - 2003   8                                               3                                     6                                17 2003 - 2004   4                                               2                                     6                                12 2004 - 2005   2                                               8                                     1                                11 2005 - 2006   1                                                -                                     1                                  2 2006 - 2007 12                                            16                                   14                                42 2007 - 2008   6                                            10                                   15                                31 2008 - 2009   3                                               -                                      -                                  3 2009 - 2010   2                                               -                                     4                                  6 2010 - 2011   -                                                5                                    7                               12   Gemiddelde periode 2001- 2002 t/m 2010 - 2011                                  16.3 2011 - 2012 10                                              6                                     2                              18 2012 - 2013   7                                              6                                     1                              14 2013 - 2014   6                                              6                                   12                              24 2014 - 2015   7                                              6                                     1                               14 2015 - 2016 25                                              6                                     8                               39 2016 - 2017   3                                               1                                  10                               14 2017 - 2018   2                                               7                                     1                                 9 2018 - 2019 10                                              2                                    16                              28 2019 - 2020  6                                             10                                    14                              30 2020 - 2021  8                                               4                                    13                              25   Gemiddelde periode 2011- 2012 t/m 2020 - 2021                                   21.5   Dec.                                         Jan.                                Febr.                        Totaal 2021 - 2022 11                                              4                                    12                             27 2022-2023   9                                             11                                     9                              29 2023 - 2024 17                                               9                                   17                              43 2024 - 2025 9                                                3                                    7                                19    2025-2026 12                                            2                                    12                              26
Als imago overwinterende zweefvliegen:  blinde bij, snorzweefvlieg, variabel elfje, bosbandzweefvlieg en onvoorspelbare bijvlieg.
Snorzweefvlieg (vrouw) op wintermahonia, Voortuin Meerkerk, Tweede Kerstdag 26 dec. 2023.
Blinde bij (vrouw) op sneeuwbal, Meerkerk, 08 jan. 2023.
Snorzweefvlieg (vrouw) op paarse krokus, Nieuwegein, 07 febr. 2023.
Variabel elfje (vrouw) op sneeuwbal, Meerkerk, 06 jan. 2023.
Bosbandzweefvlieg (vrouw) op sneeuwbal, Meerkerk, 11 jan. 2023.
Onvoorspelbare bijvlieg (vrouw) op klimop, Meerkerk, Eerste Kerstdag 2011 en op wintermahonia, Meerkerk, Tweede Kerstdag 2015.
Bij afwezigheid van vorst: overwinterend; kegelbijvlieg, bessenbandzweefvlieg, kleine bijvlieg, slanke driehoekzweefvlieg, grote kommazweefvlieg en gele halvemaanzweefvlieg.
Kegelbijvlieg (man) op wintermahonia, Meerkerk, 01 jan. 2012.
Bosbandzweefvlieg (man)op sneeuwbal, Meerkerk, 05 jan. 2023.
Bessenbandzweefvlieg (man) op wintermahonia, Meerkerk, 13 dec. 2009.
Slanke driehoekzweefvlieg (vrouw) op klimop, Meerkerk, 06 dec. 2014.
Grote kommazweefvlieg (vrouw) op wintermahonia, Meerkerk, 24 nov. 2014/23 dec. 2014
Gele halvemaanzweefvlieg (vrouw) op wintermahonia, Meerkerk, 27 febr. 2019.
Eerste voorjaarszweefvliegen: bretel-wimperzweefvlieg, wilgengitje, wilgenelfje, boogkommazweefvlieg en donker elfje.
Bretel-wimperzweefvlieg (man) op wintermahonia, Meerkerk, 14 febr. 2023.
Wilgengitje (man) op madeliefje, Meerkerk, 24 febr. 2014.
Wilgenelfje (man) op wintermahonia, Begraafplaats Meerkerk, 27 febr. 2023.
Boogkommazweefvlieg (vrouw) op grauwe wilg, Utrechtse heuvelrug, 12 maart 2014.
Donker elfje (vrouw) op hazelaar, Maarn (Utrechtse Heuvelrug, 12 maart 2012.