Subgroep Boorvliegen Familie Tephritidae

Er zijn in Nederland 83 soorten boorvliegen. De vliegen heten boorvliegen omdat de vrouwtjes met hun stevige legboor gaatjes boren in plantendelen, veelal een bloemknop, om daar een eitje in te leggen. Sommige boorvliegsoorten hebben slechts één specifieke waardplant waar ze hun eitjes op leggen. Andere boorvliegen hebben meerdere plantensoorten als waardplant.

De meeste waardplanten komen uit de plantenfamilie van de composieten, zoals distelsoorten, kruiskruid, wilde bertram, bijvoet, tandzaad, biggenkruid, muizenoortje en zulte.

De boorvliegen zijn grotendeels te onderscheiden op vleugeltekening. Maar verschillen zijn soms miniem en je moet dan weten waarnaar je moet kijken, zoals vlekjes op de vleugeltop en aan weerszijden van de dwarsaders enz.

De meeste soorten overwinteren als pop. Een aantal soorten overwintert als imago. Soorten die we vonden in de struikheide in de koude maanden en die hier blijkbaar overwinteren zijn de Gesterde vederdistelboorvlieg (Tephritis cometa), Nees' boorvlieg (Tephritis neesii ) en biggenkruidboorvlieg (Tephritis vespertina). De algemene Tandzaadboorvlieg (Dioxyna bidentis) komt in de koude periode en vroege lente ook in de bebouwde omgeving voor. Donkere alsemboorvlieg (Campiglossa misella) en Akkerdistelgalboorvlieg (Urophora cardui) worden ook waargenomen in het vroege voorjaar.

De boorvliegen hebben zeer interessante paringsrituelen met vleugelwapperen, feromoonverspreiding, trophallaxis oftewel vochtuitwisseling met de monddelen tussen het mannetje en vrouwtje.

Boorvliegen (Tephritidae) zijn insecten die behoren tot de orde van vliegen en muggen, oftewel tweevleugeligen (Diptera). Ze worden vaak fruitvliegen genoemd, maar de bekende fruitvliegen uit het geslacht Drosophila vallen eigenlijk onder een andere familie.

Boorvliegen vallen op door de fraaie patronen van vlekken, banden of zigzagstrepen op hun vleugels, waardoor ze in eerste instantie op een springspin kunnen lijken. Hun naam hebben ze te danken aan de vrouwtjes, die met hun scherpe legboor, vaak langer dan hun hele lichaam, eitjes in planten leggen. Ze worden maximaal 1,5 cm lang.

Sommige soorten, maar zeker niet allemaal, zijn als larve bladmineerders die gangen in bladeren maken, ook wel mijnen genoemd. Andere soorten leven parasitair op andere insecten. Volwassen vliegen voeden zich met plantensappen en vocht uit rottend materiaal, terwijl de larven herbivoor zijn.

De eieren worden afzonderlijk of in groepjes gelegd onder de schil van vruchten.

Deze familie is wereldwijd te vinden op diverse planten en op rottend organisch materiaal.

Op www.waarneming.nl staat een lijst van 31 soorten boorvliegen (Tephritidae) die in de Alblasserwaard en Vijfheerenlanden zijn waargenomen, waarvan maar liefst 14 soorten ook in het Zouweboezemgebied zijn gefotografeerd. In de laatste 10 dagen van juni hebben we in het Zouweboezemgebied zeven soorten boorvliegen gefotografeerd, waarvan vier nieuw voor het Zouweboezemgebied en twee zijn zelfs nieuw voor de Alblasserwaard en Vijfheerenlanden.

Op 20 en 21 juni 2026 werden de eerste twee soorten op de akkerdistel, de akkerdistelgalboorvlieg en de akkerdistelboorvlieg, gefotografeerd in het Zouweboezemgebied. Beide soorten zijn de afgelopen jaren ook waargenomen in de Alblasserwaard, Vijfheerenlanden en het Zouweboezemgebied.  

Op 25 juni fotografeerden we opnieuw twee soorten, ditmaal op de kruldistel: de kruldistelboorvlieg en de speerdistelboorvlieg. Beide zijn nieuw voor het Zouweboezemgebied, en de kruldistelboorvlieg is zelfs nieuw voor de Alblasserwaard en Vijfheerenlanden.  

Op 28 juni weer 2 soorten de kleine knoopkruidboorvlieg op knoopkruid (nieuw in het Zouweboezemgebied) en de vederdistelgalboorvlieg op speerdistel.  

Op 30 juni weer een soort de gevlekte vederdistelboorvlieg op Jacobskruiskruid. Nieuw in het Zouweboezemgebied en de Alblasserwaard en Vijfheerenlanden. 

Op 3 juli soort nr. 8 de gele klitboorvlieg op de kleine klit.

Op 24 juli soort nr. 9 de kleine stervlekboorvlieg (nieuw in de Vijfheerenlanden en nieuw in het Zouweboezemgebied) en nr. 10 de tandzaadboorvlieg

Op 31 juli soort nr. 11 heelblaadjesboorvlieg. Nieuw in de Vijfheerenlanden en nieuw nr. 6 in het Zouweboezemgebied.

Op 2 aug. soort nr. 12 de saffloerboorvlieg. Nieuw nr. 7 in het Zouweboezemgebied.

Op 15 augustus nr. 13 de goudsbloemboorvlieg. De derde nieuwe soort in het Zouweboezemgebied en de Alblasserwaard en Vijfheerenlanden. 

Op 15 aug. is de boorvliegenlijst bijgewerkt en staan we op 34 soorten in de Alblasserwaard en Vijfheerenlanden, waarvan 22 soorten in het Zouweboezemgebied. Van die 22 soorten zijn er 8 nieuw in het Zouweboezemgebied en 3 soorten zijn nieuw in de Alblasserwaard en de Vijfheerenlanden in 2026.

 01; Akkerdistelgalboorvlieg (Urophora cardui).

Akkerdistel, Zouweboezemgebied, 25 juni 2026.

01; Akkerdistelgalboorvlieg (man) op akkerdistel, Zouweboezemgebied, 20 juni 2026. Dit is de meest gefotografeerde boorvlieg in de Vijfheerenlanden. Van de 30 foto-waarnemingen zijn er slechts 7 met de boorvlieg zelf, de rest zijn foto’s van de gal. Hoe simpel wil je het hebben.

02; Akkerdistelboorvlieg (Xyphosia miliaria)

02; Akkerdistelboorvlieg (man) op akkerdistel, Zouweboezemgebied, 21 juni 2026.

02; Akkerdistelboorvlieg (man) op akkerdistel, Zouweboezemgebied, 19 juli 2026.

02; Akkerdistelboorvlieg (vrouw) op akkerdistel, Zouweboezemgebied, 27 juni en 1 juli 2026

02; Akkerdistelboorvlieg (vrouw) eileggend op akkerdistel, Zouweboezemgebied,  4 juli 2026.

03; Kruldistelboorvlieg (Terellia winthemi).

Kruldistel, Zouweboezemgebied, 25 juni 2026.

Op 25 juni twee soorten boorvliegen op de kruldistel; kruldistelboorvlieg en de speerdistelboorvlieg.

03; Kruldistelboorvlieg, vrouw, op kruldistel, Zouweboezemgebied, 25 juni 2026. Rode stip en Z =Zouweboezemgebied. Kaart periode 2000-2026. De 23 nieuwe soort in het Zouweboezemgebied en nieuw in de Alblasserwaard en Vijfheerenlanden.

04; Speerdistelboorvlieg (Terellia serratulae).

Speerdistel, Zouweboezemgebied, 26 juni 2026.

04; Speerdistelboorvlieg (man) op kruldistel, Zouweboezemgebied 25 juni 2026.  Rode stip en Z =Zouweboezemgebied. Kaart periode 2000-2026. De 24e nieuwe soort in het Zouweboezemgebied.

05; Kleine knoopkruidboorvlieg (Chaetorellia jaceae).

05; Kleine knoopkruidboorvlieg (man op knoopkruid en vrouw op gewone berenklauw, Zouweboezemgebied, 28 juni, 11 juli en 2 aug. 2026. Rode stip en Z =Zouweboezemgebied. Kaart periode 2000-2026. De 25e nieuwe soort in het Zouweboezemgebied.

06; Vederdistelgalboorvlieg (Urophora stylata).

06; Vederdistelgalboorvlieg (man) op speerdistel, Zouweboezemgebied, 28 juni 2026.

07; Gevlekte vederdistelboorvlieg (Terellia ruficauda).

07; Gevlekte vederdistelboorvlieg, vrouw, op Jacobskruiskruid, Zouweboezemgebied, 30 juni 2026. Rode stip en Z =Zouweboezemgebied. Kaart periode 2000-2026. De 26 nieuwe soort in het Zouweboezemgebied en nieuw in de Alblasserwaard en Vijfheerenlanden.

08; Gele klitboorvlieg (Terellia tussilaginis).

De gele klitboorvlieg; de achtste boorvliegensoort,  waarvan 4 soorten nieuw in het Zouweboezemgebied.

Gele klitboorvlieg (man) op grote klit, Zouweboezemgebied, 3/4 juli 2026.

08; Gele klitboorvlieg (vrouw) op grote klit, Zouweboezemgebied, 3/4 juli 2026.

09; Kleine stervlekboorvlieg (Trupanea stellata).

 De klein stervlekboorvlieg; de negende boorvliegensoort, waarvan 5 soorten nieuw in het Zouweboezemgebied.

09; Kleine stervlekboorvlieg, Zouweboezemgebied, 24 juli 2026. Rode stip en Z =Zouweboezemgebied. Kaart periode 2000-2026. De 37e nieuwe soort in het Zouweboezemgebied en nieuw in de Vijfheerenlanden.

10; Tandzaadboorvlieg  (Dioxyna bidentis).

De tandzaadboorvlieg; de tiende boorvliegensoort, waarvan 5 soorten nieuw in het Zouweboezemgebied.

10; Tandzaadboorvlieg, Zouweboezemgebied, 24 juli 2026.

11; Heelblaadjesboorvlieg (Myopites apicatus)

11; Heelblaadjesboorvlieg (Myopites apicatus) op heelblaadje, Zouweboezemgebied, 31 juli 2026. Rode stip + Z= Zouweboezemgebied. Kaart periode 2000-2026. Nieuwe soort nr. 63, waaronder 7 soorten boorvliegen in het Zouweboezemgebied. De 26e nieuwe soort in de Vijfheerenlanden.

12; Saffloerboorvlieg (Acanthiophilus helianthi)

12; Saffloerboorvlieg, vrouw (Acanthiophilus helianthi) op knoopkruid, Zouweboezemgebied, 2 aug. 2026. Rode stip + Z= Zouweboezemgebied. Kaart periode 2000-2026. Nieuwe soort nr. 66 waaronder 7 soorten boorvliegen in het Zouweboezemgebied.

13; Goudsbloemboorvlieg (Tephritis praecox) 

NR. 13 Zaterdag 15 augustus 2026. Vandaag de 74e nieuwe insectensoort de goudsbloemboorvlieg (Tephritis praecox) in het Zouweboezemgebied en de 18e nieuwe insectensoort in de Alblasserwaard en Vijfheerenlanden in 2026.

13; Goudsbloemboorvlieg (Tephritis praecox) op goudsbloem, Zouweboezemgebied, 15 aug. 2026. Rode stip + Z= Zouweboezemgebied. Kaart periode 2000-2026. Nieuwe insectensoort nr. 74 in het Zouweboezemgebied en de 18e nieuwe insectensoort in de Alblasserwaard en Vijfheerenlanden in 2026..

Zoenvliegen Familie Platystomatidae

De familie Platystomatidae bevat maar twee soorten, de klaverzoenvlieg (Rivellia syngenesiae) en de tongzoenvlieg (Platystoma seminationis). Vooral de tongzoenvlieg heeft bijzonder paringsgedrag, waarbij het vrouwtje haar kop achterover houdt om vloeistoffen met het op haar rug zittende mannetje te kunnen uitwisselen.

In de Alblasserwaard zijn er van de klaverzoenvlieg en de tongzoenvlieg respectievelijk 8 en 10 foto-waarnemingen, terwijl dat er in de Vijfheerenlanden respectievelijk 0 en 36 zijn.

De klaverzoenvlieg heeft net zo’n opvallende grote tong als de tongzoenvlieg. Tijdens het paringsritueel wordt de tong steeds op en neer bewogen. Maar meer dan een voorzichtig kusje zit er niet in. De naam klaverzoenvlieg is afgeleid van de larven, die leven van de stikstofknolletjes aan de wortels van klaver. Dit fraaie vliegje kun je overal op de zandgronden aantreffen op bomen en struiken. Het zijn kleine vliegjes, maar ze vallen op doordat ze driftig met de gestreepte vleugels wapperen.

 De volgende dag zagen we weer zo'n kleurrijk vliegje op het vijfvingerkruid druk zwaaiend met de vleugeltjes   maar dat bleek geen boorvlieg maar een.......

De klaverzoenvlieg; de 15e nieuwe insectensoort in de Vijfheerenlanden in 2026.
Klaverzoenvlieg (Rivellia syngenesiae) op vijfvingerkruid, Zouweboezemgebied, 22 juni 2026. Vanaf 2019 in totaal 8 foto-waarnemingen in de Alblasserwaard en vreemd genoeg de 15e nieuwe insectensoort in de Vijfheerenlanden in 2026. Rode stip + Z = Zouweboezemgebied. Kaart periode 2000-2026.

Waarnemingen klaverzoenvlieg (Rivellia syngenesiae) periode 2000-2026;  8 foto-waarnemingen in de Alblasserwaard en vreemd genoeg geen enkele waarneming in de Vijfheerenlanden.

Waarnemingen Tongzoenvlieg (Platystoma seminationis) periode 2000-2026; 10 foto-waarnemingen in de Alblasserwaard en 36 foto-waarnemingen in de Vijfheerenlanden.

Naar FOTOPAGINA: Boktorren in het Zouweboezemgebied.