Donderdag 4 dec. 2025. NOS-nieuws. 

De grutto blijft in gevaar: herstel populatie gaat te langzaam

Deel dit artikel . Maar zie ook  Grutto Nature Today, 5 dec. 2025

Het gaat iets minder slecht met de grutto, maar de iconische weidevogel van het Nederlandse boerenland is nog lang niet uit de gevarenzone. Dit jaar vlogen meer kuikens uit dan in voorgaande jaren, maar de populatie is nog altijd 11 procent te klein om echt te kunnen groeien.

Voor het veertiende jaar op rij onderzochten de Rijksuniversiteit Groningen en Sovon Vogelonderzoek de grutto, in opdracht van Vogelbescherming Nederland.

Het droge voorjaar hielp de grutto niet: voor kuikens, die afhankelijk zijn van insecten in natte, bloemrijke graslanden, betekent dit minder voedsel. Tussen maart en juni viel er in grote delen van Nederland nauwelijks regen.

Als de jonge vogels dan ondervoed zijn, zijn ze ook nog kwetsbaarder voor roofdieren.

Ook nog hoop

Toch zijn er ook lichtpuntjes voor de grutto. Ondanks de uitdagingen behoren de uitkomsten van het nieuwe onderzoek tot de beste resultaten sinds de meting van 2011.

In Zuidwest-Friesland is er een kleine toename van het aantal grutto's te zien, waarschijnlijk doordat succesvolle broedparen relatief veel kuikens grootbrengen. Dat herstel is mogelijk als het leefgebied groot genoeg is en er genoeg eten in de bodem zit.

De Europese Commissie verplichtte Nederland deze zomer al om meer maatregelen te nemen om de grutto en andere weidevogels beter te beschermen. De Vogelbescherming dringt daarom aan op het zogeheten Aanvalsplan Grutto.

Daarmee moeten stukken land op de lange termijn beter leefbaar worden gemaakt voor de vogels, met een fatsoenlijke beloning voor boeren die daarbij helpen.

"Zonder snelle actie van het Rijk en provincies dreigt de grutto definitief uit Nederland te verdwijnen", waarschuwt de Vogelbescherming.

De grutto in een verdwijnend Hollands weidevogellandschap.
Grutto en Ooievaar de gruttopullensmuller, Polder Tienhoven, 29 mei 2021 (Foto: Zenno).

Woensdag 3 en donderdag 4 dec. 2025. Voorlopig lijkt de winter nog ver weg in het Zouweboezemgebied. Volgens de weersvoorspellingen zijn er tot 20 dec. 11 dagen van +10.0 graden of meer. In de afgelopen 5 jaar waren er vanaf 2020 in de decembermaand resp. 8, 11, 9, 17 en 9 dagen met temperaturen vanaf +10.0 graden.

Een enkele dotterbloem staat alweer in bloei en zal met dit zachte winterweer waarschijnlijk ook tijdens de kerstdagen nog bloeien.

Dotterbloem, Zouweboezemgebied, 4 dec. 2025.

Groenling in zwarte els, Zouweboezemgebied, 4 dec. 2025.

Smienten, Zouweboezemgebied, 3 dec. 2025.

Dit voorjaar zagen we in het Zouweboezemgebied op de bloeiende sleedoorns tientallen honingbijen, maar bijna geen wilde bestuivers zoals zandbijen en hommels. Dat gaat echter veranderen: imkers moeten hun kasten weghalen, want de Aziatische hoornaar heeft zich gevestigd. Vandaag is het nest ontdekt. In het voorjaar van 2026 zullen de Aziatische hoornaars alle honingbijen wegvangen in het Zouweboezemgebied. Lang leve de wilde bestuivers.

Aziatische hoornaar en het nest van de Aziatische hoornaar, Zouweboezemgebied, 21 okt. en 3 dec. 2025.

Hieronder een aantal wilde bestuivers op de sleedoorn:

Doornkaakzandbij.
Meidoornzandbij.
Roodrandzandbij.
Tweekleurige zandbij.
Vosje.
Wimperflankzandbij
zwart-rosse zandbij.

Weidehommel.

2026 / JAAR VAN DE STEENUIL.

Dinsdag 2 dec. 2025. De Steenuil is dan misschien de kleinste uil van Nederland wat zijn formaat betreft, voor zijn populariteit geldt dat zeker niet. Deze charismatische soort met zijn sprekende blik is altijd een feest om te mogen aanschouwen. Helaas zien we tegenwoordig veel minder Steenuilen op rasterpaaltjes of oude schuurtjes zitten dan vroeger. Samen met Vogelbescherming en STONE vraagt Sovon daarom in 2026 extra aandacht voor de Steenuil.

In de eerste helft van de twintigste eeuw was de Steenuil in ons land een algemene broedvogel, die alleen op de Waddeneilanden ontbrak. Inmiddels is zowel zijn verspreiding als de populatiegrootte sterk afgenomen. In de jaren vijftig werd de populatie nog op 25.000 paren geschat, terwijl de meest recente schatting (2018-2020) uitgaat van 8000-9500 paren. Deze terugloop heeft alles te maken met de intensivering van de landbouw. De Steenuil is namelijk gebonden aan kleinschalig, halfopen agrarisch landschap. Daardoor komt hij tegenwoordig vooral nog voor in regio’s waar dit type cultuurlandschap nog te vinden is, zoals de Achterhoek, Twente en delen van Noord-Brabant en het rivierengebied. 

Sovon zal het komende jaar verschillende onderzoeken uitvoeren, waaronder een analyse van de verschillen in overleving tussen zand- en kleigrond. Op de zandgronden van ons land doet de Steenuil het namelijk beter. Op die manier hopen we beter te weten hoe we de Steenuil in Nederland het beste kunnen helpen. 

Jij kan ook meedoen met het onderzoek er zijn twee onderzoeksprojecten in 2026.

STEENUIL.

2025 / was het JAAR VAN DE TORENVALK.

Torenvalk

 Maandag 1 december 2025. Laat de winter maar komen. Tot half december overdag temperaturen tussen de 5 en 10 graden. Afgelopen week heb ik mijn achtertuin ingericht als vogelvoederplaats. Na de eerste sneeuw op zondag 23 november in de winter van 2025-2026 heb ik mijn achtertuin opnieuw ontdekt als vogelspotplek. Dertig à veertig jaar geleden werden hier in de wintermaanden nog 10 of meer soorten vogels gezien; huismus, spreeuw, koolmees, pimpelmees, zwarte mees, vink, heggenmus, winterkoning, roodborst, Turkse tortel, goudhaan, merel en zanglijster.

Afgelopen week, op de besneeuwde zondagmorgen van 23 november, zag ik een zanglijster op de sneeuwvrije strooisellaag onder de coniferen. Woensdag de 26e was de laatste dag met 0,1 graden nachtvorst en een vogelrecorddag met 4 van de 5 soorten van de afgelopen week; vijf pimpelmezen, twee koolmezen, een roodborst en een merel. Een prachtig begin van de winter 2025-2026. Misschien is er in de tweede helft van december weer kans op nachttemperaturen rond het vriespunt.

Maar zien we de komende winter ook de heggenmus in Meerkerk!!! 

Maar zien we de komende winter ook de heggenmus in Meerkerk!!!. Op waarneming.nl zijn er vanaf het jaar 2000 in totaal 3 meldingen van de heggenmus in Meerkerk (jan./febr. 2007 en in mei 2012). Op de website van Vogelbescherming staat het volgende: Heggenmussen zijn gebonden aan plekken met struiken en heggen. Dit kan op allerlei terreinen zijn, zoals bossen, houtwallen, tuinen, parken en kleinschalige landbouwgebieden. Ze komen dan ook in het hele land voor als broedvogels, hoewel zij in de grote open landbouwgebieden in Groningen en Friesland ontbreken. Het talrijkst zijn heggenmussen in steden en dorpen, waar zij veelvuldig voorkomen in tuinen.

Koolmees op de voedersilo, vogelvoederplaats, achtertuin Meerkerk, 30 nov. 2025. Onder de Coniferen gedroogde meelwormen gestrooid waarop foeragerend de merel en de roodborst.

Koolmees op de voedersilo, vogelvoederplaats achtertuin Meerkerk, 30 nov. 2025.

Roodborstje, vogelvoederplaats achtertuin Meerkerk, 30 nov. 2025.

Merel (man) foeragerend op de meelwormen, vogelvoederplaats achtertuin Meerkerk, 30 nov. 2025.

Roodborstje tussen de meelwormen en in de voerbak, vogelvoederplaats achtertuin Meerkerk, 25/26 nov. 2025.

Pimpelmees in de voerbak en op de waterbak, vogelvoederplaats, achtertuin Meerkerk, 25/26 nov. 2025.

Pimpelmees en koolmees, vogelvoederplaats, achtertuin Meerkerk, 26 nov. 2025.

Pimpelmees en koolmees in grote klit, vogelvoederplaats, achtertuin Meerkerk, 26 nov. 2025.

Koolmees in voerbak en op de waterbak om te drinken, vogelvoederplaats, achtertuin Meerkerk, 29 nov. 2025.

Zondag 23 november 2025. De eerste sneeuw van de winter 2025-2026 bedekte de grote klit in mijn tuin. Enkele van de vele pimpelmezen vonden hun weg naar mijn tuin om te foerageren: in de voortuin op de zaden van uitgebloeide herfstasters en in de achtertuin op de zaden van de grote klit.

De zanglijster en de roodborst scharrelden rond op de sneeuwvrije strooisellaag onder de coniferenhaag. Elk jaar broedt de merel daar, en tijdens zachte winterse periodes is de merelman opvallend aanwezig om zijn broedgebied te beschermen tegen indringers.

De eerste sneeuw van de winter 2025-2026 bedekte de grote klit in mijn achtertuin, Meerkerk, 23 nov. 2025.

Op milde winterdagen is de merelman de hele winter opvallend aanwezig op het schuurdak of in de coniferenhaag in Meerkerk, zoals te zien op een foto van 18 december 2016. Zijn broedgebied moet worden beschermd tegen indringers. Op 29 november 2025, bij 10 graden en wat zon, zat hij weer op het schuurdak en liet, terwijl ik buiten liep, zijn alarmroep horen.

VERVOLG: NOVEMBER 2025-5